Mantra 5
Sukta 9.49
Devata: Soma Pavamāna
Samhita Patha (Devanagari)
पवमानो असिष्यदद्रक्षांस्यपजङ्घनत् । प्रत्नवद्रोचयन्रुचः ॥
Samhita Patha (IAST)
पव॑मानो असिष्यद॒द्रक्षां॑स्यप॒जङ्घ॑नत् । प्र॒त्न॒वद्रो॒चय॒न्रुच॑: ॥
Transliteration
pavámāno asisyadat rakṣā́ṃsy apa-jaṅghanat | pratná-vad rocáyan rúcaḥ ||
Translation
As he purifies himself, he rushes onward and drives away the powers of obscurity; like the ancient one, he makes the lights blaze out again.
Padapatha (Word Analysis)
पव॑मानः । अ॒सि॒स्य॒द॒त् । रक्षां॑सि । अ॒प॒ऽजङ्घ॑नत् । प्र॒त्न॒ऽवत् । रो॒चय॑न् । रुचः॑ ॥पवमानः । असिस्यदत् । रक्षांसि । अपजङ्घनत् । प्रत्नवत् । रोचयन् । रुचः ॥pavamānaḥ | asisyadat | rakṣāṃsi | apa-jaṅghanat | pratna-vat | rocayan | rucaḥ
Word by Word
पवमानःthe purifying (Soma), as he flows
पवमानः:
कर्तृ
TypeAdjective (used substantively)
Rootपवमान- (√पू ‘to purify/cleanse’ > पव् + मान (शानच्) participle)
असिष्यदत्flowed, streamed forth
असिष्यदत्:
क्रिया (कर्तृ-सम्बद्ध)
TypeVerb
Root√स्यन्द्/स्यद् ‘to flow, stream’ (Vedic aorist formation)
रक्षांसिdemonic beings, harmful spirits
रक्षांसि:
कर्म
TypeNoun
Rootरक्षस्- (prātipadika)
अपaway, off
अप:
क्रिया-विशेषण (directional)
TypeIndeclinable (preverb)
Rootअप (upasarga/avyaya)
जङ्घनत्smote, drove off, struck down
जङ्घनत्:
क्रिया (कर्तृ-सम्बद्ध)
TypeVerb
Root√हन् ‘to strike, slay’ (intensive/frequentative stem जङ्घन्-)
प्रत्नवत्as of old, in the ancient manner
प्रत्नवत्:
क्रिया-विशेषण (manner)
TypeAdjective/Adverbial (manner)
Rootप्रत्नवत् (प्रत्न ‘ancient, former’ + वत् matup)
रोचयन्making (them) shine, illuminating
रोचयन्:
कर्तृ (सह-क्रिया/विशेषण)
TypeVerb (participle)
Root√रुच् ‘to shine; to make shine’ (causative रोचय-)
रुचःlights, radiances
रुचः:
कर्म
TypeNoun
Rootरुच्- (noun ‘light, radiance’)