Rig Veda 9.48.5 — Mandala 9, Sukta 48, Mantra 5

Sukta 9.48

Devata: Soma (Pavamāna) as the power that grows into Indra-force and greatness

Samhita Patha (Devanagari)

अधा हिन्वान इन्द्रियं ज्यायो महित्वमानशे । अभिष्टिकृद्विचर्षणिः ॥

Transliteration

adhā́ hinvāná indriyáṃ jyā́yo mahitvám ānaśe | abhiṣṭi-kṛ́d vícarṣaṇiḥ ||

Translation

Then, being urged onward, he attains the greater Indra-force and reaches vast greatness—he who wins the desired help, the wide-ranging power.

Word by Word

• अधा: then, thereafter
• अधा: Adhikaraṇa (काल/अनुक्रम-निर्देश)
• Type: Indeclinable
• Root: अधा (अव्यय)

• हिन्वानः: impelling, setting in motion
• हिन्वानः: Kartā (इन्द्रस्य विशेषणम्)
• Type: Verb-derived (Participle)
• Root: √हिन् (हिनोति) / √हि (प्रेरणे)

• इन्द्रियम्: power, vigor, might
• इन्द्रियम्: Karma
• Type: Noun
• Root: इन्द्रिय (प्रातिपदिक; इन्द्र + इय/इयक-प्रत्ययः)

• ज्यायः: greater, stronger
• ज्यायः: Karma (विशेषणरूपेण)
• Type: Adjective
• Root: ज्यायस् (प्रातिपदिक; तुलनात्मक-विशेषण)

• महित्वम्: greatness, majesty
• महित्वम्: Karma
• Type: Noun (abstract)
• Root: महित्व (प्रातिपदिक; महत् + -त्व)

• आनशे: has attained, has reached
• आनशे: Kriyā (मुख्यक्रिया)
• Type: Verb
• Root: √नश् (नश्नोति/नशति) ‘प्राप्नुयात्’

• अभिष्टिकृत्: maker of help/aid; helper
• अभिष्टिकृत्: Kartā (विशेषणरूपेण)
• Type: Adjective (agent-noun)
• Root: अभिष्टि + √कृ (करोति) (समासः: अभिष्टि-कृत्)

• विचर्षणिः: the widely-ruling one; lord of men/peoples
• विचर्षणिः: Kartā (वाक्यस्य कर्तृपदम्; इन्द्रस्य नाम/विशेषणम्)
• Type: Noun/Adjective (epithet)
• Root: विचर्षणि (प्रातिपदिक; वि- + चर्षणि ‘मनुष्य/जन’ अथवा ‘प्रजाः’)