Mantra 6
Sukta 9.34
Devata: Soma Pavamāna (and the power of inspired speech, Vāc, implicitly)
Samhita Patha (Devanagari)
समेनमह्रुता इमा गिरो अर्षन्ति सस्रुतः । धेनूर्वाश्रो अवीवशत् ॥
Samhita Patha (IAST)
समे॑न॒मह्रु॑ता इ॒मा गिरो॑ अर्षन्ति स॒स्रुत॑: । धे॒नूर्वा॒श्रो अ॑वीवशत् ॥
Transliteration
sám enam áhutā imā́ gíraḥ arṣanti sa-srútaḥ | dhenū́r vāśró avīvaśat ||
Translation
To him, uncalled yet compelling, these utterances flow in a continuous stream; the milch-cow of inspiration lows—awakening the inner hearing to the Soma-current.
Padapatha (Word Analysis)
सम् । ए॒न॒म् । अहु॑ताः । इ॒माः । गिरः॑ । अ॒र्ष॒न्ति॒ । स॒ऽस्रुतः॑ । धे॒नूः । वा॒श्रः । अ॒वी॒व॒श॒न् ॥सम् । एनम् । अहुताः । इमाः । गिरः । अर्षन्ति । सस्रुतः । धेनूः । वाश्रः । अवीवशन् ॥sam | enam | ahutāḥ | imāḥ | giraḥ | arṣanti | sa-srutaḥ | dhenūḥ | vāśraḥ | avīvaśan
Word by Word
समेनwith the same (measure/way); uniformly
समेन:
करण (हेतु/साधनभावे; ‘समेन …’ = ‘एकस्मिन्/समानप्रकारेण’)
TypeAdjective
Rootसम (प्रातिपदिक) < सम (अव्यय/उपसर्ग ‘सह, समान’)
मह्रुताwith crookedness/obliqueness; with guile (Vedic)
मह्रुता:
करण (सह/साधनभावे; ‘मह्रुता’ = ‘वक्रतया/कुटिलतया’)
TypeNoun (abstract) / Adjective (instr. sg.)
Rootमह्रु (प्रातिपदिक; ‘वक्र/कुटिल/असत्य’ इत्यर्थे वैदिक) + ता (तद्धित/भाव)
इमाthese
इमा:
कर्तृ (गिरः इत्यस्य विशेषणम्/सहप्रयोगः)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
गिरःsongs; hymns; praises
गिरः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootगिर् (प्रातिपदिक; ‘वाक्/स्तुति/गीत’)
अर्षन्तिthey flow; they rush
अर्षन्ति:
क्रिया
TypeVerb
Rootऋष् (धातु; ‘गत्यर्थे/प्रवाहे’ → ‘to flow, rush’)
सस्रुतःhaving flowed; streaming; in full flow
सस्रुतः:
कर्तृ (अर्षन्ति इत्यस्य कर्तृविशेषणम्)
TypeAdjective (participial) / Noun-like
Rootसृ (धातु; ‘सरति’ = to flow) → सस्रुत् (कृदन्त/भूतकृत् ‘flowing’)
धेनूःthe milch-cow; the cow
धेनूः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootधेनु (प्रातिपदिक; ‘दुग्धदायिनी गौः’)
वाश्रःthe calf (Vedic: vāśrá-)
वाश्रः:
कर्तृ (अवीवशत् इत्यस्य)
TypeNoun
Rootवाश्र (प्रातिपदिक; वैदिक—‘बछड़ा/वत्स’ अथवा ‘गर्जन/रव’ से संबद्ध; यहाँ प्रायः ‘calf’)
अवीवशत्(it) bellowed; cried out
अवीवशत्:
क्रिया
TypeVerb
Rootवीवश्/विवश् (धातु; वैदिक—‘to low, bellow, cry out’), अ- (अङ्ग/प्रत्ययवृद्धि)