Mantra 1
Sukta 9.2
Rishi: Vasiṣṭha (traditional attribution for portions of RV 9.2; Soma Pavamāna context)
Devata: Soma Pavamāna (Soma in the act of purification), with explicit linkage to Indra
Chandas: Gāyatrī (3 pādas of 8 syllables typical for many Pavamāna verses)
Samhita Patha (Devanagari)
पवस्व देववीरति पवित्रं सोम रंह्या । इन्द्रमिन्दो वृषा विश ॥
Samhita Patha (IAST)
पव॑स्व देव॒वीरति॑ प॒वित्रं॑ सोम॒ रंह्या॑ । इन्द्र॑मिन्दो॒ वृषा वि॑श ॥
Transliteration
páva̍sva deva-vī́r áti pavítraṃ soma ráṃhyā | índram indo vṛ́ṣā víśa ||
Translation
Flow, O Soma, beyond the sieve into the luminous forward-impulsion; enter Indra, O Bull, O drop of delight—so that the divine heroism in us may be awakened and made victorious.
Padapatha (Word Analysis)
पव॑स्व । दे॒व॒ऽवीः । अति॑ । प॒वित्र॑म् । सो॒म॒ । रंह्या॑ । इन्द्र॑म् । इ॒न्दो॒ इति॑ । वृषा॑ । आ । वि॒श॒ ॥पवस्व । देववीः । अति । पवित्रम् । सोम । रंह्या । इन्द्रम् । इन्दो इति । वृषा । आ । विश ॥pavasva | deva-vīḥ | ati | pavitram | soma | raṃhyā | indram | indo iti | vṛṣā | ā | viśa
Word by Word
पवस्वpurify yourself; flow forth (as purified)
पवस्व:
(क्रियापद)
TypeVerb
Rootपू (पवते) / √पू
देववीरतिO (Soma) of divine manliness/heroic power
देववीरति:
सम्बोधन
TypeNoun (vocative epithet)
Rootदेववीरति (प्रातिपदिक; देव + वीरति) अथवा देववीर (समासाधार) + -ति
पवित्रम्the filter/strainer
पवित्रम्:
कर्म
TypeNoun
Rootपवित्र (प्रातिपदिक) < √पू
सोमO Soma
सोम:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootसोम (प्रातिपदिक)
रंह्याwith speed; swiftly
रंह्या:
करण (रीत्या/साधनभावेन)
TypeAdjective
Rootरंह्य (प्रातिपदिक) < रंह्/रह् ‘to hasten, speed’
इन्द्रम्Indra
इन्द्रम्:
कर्म
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
इन्दोO Indu (Soma-drop)
इन्दो:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootइन्दु (प्रातिपदिक)
वृषाthe bull; the vigorous one
वृषा:
कर्तृ (इन्दोः विशेषणम्)
TypeNoun/Adjective
Rootवृषन्/वृष (प्रातिपदिक)
विशthe people/tribe
विश:
कर्म
TypeNoun
Rootविश् (प्रातिपदिक) ‘clan, people’