Mantra 3
Sukta 9.17
Rishi: Kāṇva (general)
Devata: Soma Pavamāna
Chandas: Gāyatrī (probable)
Samhita Patha (Devanagari)
अत्यूर्मिर्मत्सरो मदः सोमः पवित्रे अर्षति । विघ्नन्रक्षांसि देवयुः ॥
Samhita Patha (IAST)
अत्यू॑र्मिर्मत्स॒रो मद॒: सोम॑: प॒वित्रे॑ अर्षति । वि॒घ्नन्रक्षां॑सि देव॒युः ॥
Transliteration
atyū́rmir matsaró mádaḥ sómaḥ pavítre arṣati | vi-ghnán rakṣā́ṃsi deva-yúḥ ||
Translation
Soma, an overbrimming wave of ecstasy and delight, flows through the purifier, striking apart the hostile powers of darkness; for he yearns toward the gods, toward the divine life.
Padapatha (Word Analysis)
अति॑ऽऊर्मिः । म॒त्स॒रः । मदः॑ । सोमः॑ । प॒वित्रे॑ । अ॒र्ष॒ति॒ । वि॒ऽघ्नन् । रक्षां॑सि । दे॒व॒ऽयुः ॥अतिऊर्मिः । मत्सरः । मदः । सोमः । पवित्रे । अर्षति । विघ्नन् । रक्षांसि । देवयुः ॥ati-ūrmiḥ | matsaraḥ | madaḥ | somaḥ | pavitre | arṣati | vi-ghnan | rakṣāṃsi | deva-yuḥ
Word by Word
अत्यूर्मिःthe over-surging wave (i.e., Soma’s billow)
अत्यूर्मिः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअति-ऊर्मि (प्रातिपदिक)
मत्सरःthe exhilaration / rapture
मत्सरः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootमत्सर (प्रातिपदिक) < √मद् ‘to be intoxicated/exult’ (निघण्टु-वृत्ति) अथवा ‘उन्माद/उत्साह’
मदःintoxication, ecstasy
मदः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootमद (प्रातिपदिक) < √मद्
सोमःSoma
सोमः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootसोम (प्रातिपदिक)
पवित्रेin/through the filter (strainer)
पवित्रे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootपवित्र (प्रातिपदिक)
अर्षतिflows, streams
अर्षति:
—
TypeVerb
Root√ऋष्/अर्ष् (गत्यर्थः ‘to flow, move swiftly’)
विघ्नन्striking down, smiting
विघ्नन्:
कर्तृ (सोमस्य विशेषणम्)
TypeVerbal adjective (participle)
Root√हन् (हननार्थः) with वि-; present participle stem: विघ्नत्/विघ्नन् (विध्वंसक)
रक्षांसिthe demons/evil spirits (rākṣasas)
रक्षांसि:
कर्म
TypeNoun
Rootरक्षस् (प्रातिपदिक)
देवयुःgod-seeking, devoted to the gods
देवयुः:
कर्तृ (सोमस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootदेवयु (प्रातिपदिक) ‘desiring/going to the gods’