Mantra 1
Sukta 9.15
Devata: Soma Pavamāna (in relation to Indra)
Samhita Patha (Devanagari)
एष धिया यात्यण्व्या शूरो रथेभिराशुभिः । गच्छन्निन्द्रस्य निष्कृतम् ॥
Samhita Patha (IAST)
ए॒ष धि॒या या॒त्यण्व्या॒ शूरो॒ रथे॑भिरा॒शुभि॑: । गच्छ॒न्निन्द्र॑स्य निष्कृ॒तम् ॥
Transliteration
eṣá dhiyā́ yāty áṇvyā śū́ro ráthebhir āśúbhiḥ | gácchann índrasya niṣkṛtám ||
Translation
This hero, by the subtle intelligence, goes with swift chariots, moving toward Indra’s open field—toward the liberated space of victorious force.
Padapatha (Word Analysis)
ए॒षः । धि॒या । या॒ति॒ । अण्व्या॑ । शूरः॑ । रथे॑भिः । आ॒शुऽभिः॑ । गच्छ॑न् । इन्द्र॑स्य । निः॒ऽकृ॒तम् ॥एषः । धिया । याति । अण्व्या । शूरः । रथेभिः । आशुभिः । गच्छन् । इन्द्रस्य । निःकृतम् ॥eṣaḥ | dhiyā | yāti | aṇvyā | śūraḥ | rathebhiḥ | āśu-bhiḥ | gacchan | indrasya | niḥ-kṛtam
Word by Word
एषःthis (one), he
एषः:
Kartā
TypePronoun (demonstrative)
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → एष-
धियाwith thought/insight
धिया:
Karaṇa
TypeNoun
Rootधी (स्त्रीलिङ्ग-प्रातिपदिक)
यातिgoes, proceeds
याति:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootया (धातु) गतौ
अण्व्याwith subtle/fine (power/impulse)
अण्व्या:
Karaṇa
TypeAdjective
Rootअणु (प्रातिपदिक) → अण्व्य- (स्त्री. विशेषण)
शूरःthe hero, the valiant one
शूरः:
Kartā
TypeNoun/Adjective
Rootशूर (प्रातिपदिक)
रथेभिःwith chariots
रथेभिः:
Karaṇa
TypeNoun
Rootरथ (प्रातिपदिक)
आशुभिःswift
आशुभिः:
Karaṇa
TypeAdjective
Rootआशु (प्रातिपदिक; विशेषण)
गच्छन्going, proceeding
गच्छन्:
Kartā
TypeVerbal adjective (present participle)
Rootगम् (धातु) गतौ
इन्द्रस्यof Indra
इन्द्रस्य:
(सम्बन्धः)
TypeNoun (proper)
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
निष्कृतम्the outlet/exit; the place of issue (release)
निष्कृतम्:
Karma
TypeNoun (neuter)
Rootनिष्कृत (प्रातिपदिक; कृदन्त-निर्मित) < नि-√कृ (करणे) / ‘निष्कृति’