Mantra 2
Sukta 8.65
Devata: Indra (as Soma-drinker; svàrṇara)
Samhita Patha (Devanagari)
यद्वा प्रस्रवणे दिवो मादयासे स्वर्णरे । यद्वा समुद्रे अन्धसः ॥
Samhita Patha (IAST)
यद्वा॑ प्र॒स्रव॑णे दि॒वो मा॒दया॑से॒ स्व॑र्णरे । यद्वा॑ समु॒द्रे अन्ध॑सः ॥
Transliteration
yád vā́ pra-srávaṇe divó mā́dayāse svàrṇare | yád vā́ samudré ándhasaḥ ||
Translation
Whether it is at the outflowing stream of heaven that you become intoxicated, O leader of the luminous heights, or whether it is in the ocean-depth of the pressed delight—there too you are the power that takes joy and increases force within us.
Padapatha (Word Analysis)
यत् । वा॒ । प्र॒ऽस्रव॑णे । दि॒वः । मा॒दया॑से । स्वः॑ऽनरे । यत् । वा॒ । स॒मु॒द्रे । अन्ध॑सः ॥यत् । वा । प्रस्रवणे । दिवः । मादयासे । स्वःनरे । यत् । वा । समुद्रे । अन्धसः ॥yat | vā | pra-sravaṇe | divaḥ | mādayāse | svaḥ-nare | yat | vā | samudre | andhasaḥ
Word by Word
यद्वाwhether/if … or
यद्वा:
—
TypeIndeclinable
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + वा (अव्यय)
प्रस्रवणेin the outflow/at the stream (place of flowing)
प्रस्रवणे:
अधिकारण
TypeNoun
Rootप्रस्रवण (प्रातिपदिक; प्र-√स्रु ‘to flow’ से निष्पन्न)
दिवःof heaven, of the sky
दिवः:
सम्बन्ध (षष्ठी) / विशेषण-सम्बन्धः
TypeNoun
Rootदिव्/द्यौ (प्रातिपदिक ‘दिव्/द्यौ’)
मादयासेyou rejoice/are exhilarated
मादयासे:
कर्तृ (त्वम्) — क्रिया
TypeVerb
Root√मद् (मद्/माद्) ‘to be exhilarated, to intoxicate (oneself)’
स्वर्णरेO golden/sky-going man (epithet, vocative)
स्वर्णरे:
सम्बोधन
TypeNoun/Adjective
Rootस्वर्णर (प्रातिपदिक; ‘स्वर्’/‘स्वर्ग’ + ‘नर’/‘नृ’ तद्धित/समास-निर्माण; वैदिक विशेषण)
यद्वाor whether
यद्वा:
—
TypeIndeclinable
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + वा (अव्यय)
समुद्रेin the ocean
समुद्रे:
अधिकारण
TypeNoun
Rootसमुद्र (प्रातिपदिक)
अन्धसःof the soma-juice, of the draught
अन्धसः:
सम्बन्ध (षष्ठी) / विशेषण-सम्बन्धः
TypeNoun
Rootअन्धस् (प्रातिपदिक; ‘सोमरस/रस’)