HomeRig VedaMandala 8Sukta 59Mantra 7
Previous Mantra

Mantra 7

Sukta 8.59

Devata: Indra-Varuṇa (dual)
Chandas: Triṣṭubh/Jagatī (uncertain; needs metrical verification)

इन्द्रावरुणा सौमनसमदृप्तं रायस्पोषं यजमानेषु धत्तम् । प्रजां पुष्टिं भूतिमस्मासु धत्तं दीर्घायुत्वाय प्र तिरतं न आयुः ॥

इन्द्रा॑वरुणा सौमन॒समदृ॑प्तं रा॒यस्पोषं॒ यज॑मानेषु धत्तम् । प्र॒जां पु॒ष्टिं भू॑तिम॒स्मासु॑ धत्तं दीर्घायु॒त्वाय॒ प्र ति॑रतं न॒ आयु॑: ॥

índrāvaruṇā saumanasám ádṛptaṃ rāyás póṣaṃ yájamāneṣu dhattam | prajā́ṃ púṣṭiṃ bhū́tim asmā́su dhattaṃ dīrghāyutvā́ya prá tirataṃ na ā́yuḥ ||

O Indra and Varuṇa, place in the sacrificers a glad and unfallen harmony, and the increase of spiritual plenitude. Set in us progeny, growth, and becoming; and for long life carry forward our life-force to its farther fulfilment.

इन्द्रा॑वरुणा । सौ॒म॒न॒सम् । अदृ॑प्तम् । रा॒यः । पोष॑म् । यज॑मानेषु । ध॒त्त॒म् । प्र॒ऽजाम् । पु॒ष्टिम् । भू॒ति॒म् । अ॒स्मासु॑ । ध॒त्त॒म् । दी॒र्घा॒यु॒ऽत्वाय॑ । प्र । ति॒र॒त॒म् । नः॒ । आयुः॑ ॥इन्द्रावरुणा । सौमनसम् । अदृप्तम् । रायः । पोषम् । यजमानेषु । धत्तम् । प्रजाम् । पुष्टिम् । भूतिम् । अस्मासु । धत्तम् । दीर्घायुत्वाय । प्र । तिरतम् । नः । आयुः ॥indrāvaruṇā | saumanasam | adṛptam | rāyaḥ | poṣam | yajamāneṣu | dhattam | pra-jām | puṣṭim | bhūtim | asmāsu | dhattam | dīrghāyu-tvāya | pra | tiratam | naḥ | āyuḥ

इन्द्रावरुणाO Indra and Varuṇa
इन्द्रावरुणा:
सम्बोधन/कर्तृ (स्तुति-सम्बोधन; क्रियायाः प्रेरक-कर्तृ)
TypeNoun
Rootइन्द्र + वरुण (प्रातिपदिक) (द्वन्द्व-समास)
सौमनसम्goodwill, gracious favor
सौमनसम्:
कर्म
TypeNoun
Rootसौमनस (प्रातिपदिक; सु-मनस् > सौमनस्)
अदृप्तम्unhaughty, not arrogant
अदृप्तम्:
कर्म (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootदृप् (धातु) → दृप्त (कृदन्त, क्त) + अ- (निषेध)
रायःof wealth
रायः:
सम्बन्ध (षष्ठी-सम्बन्धः)
TypeNoun
Rootराय्/रयि (प्रातिपदिक: रयि ‘wealth’)
पोषम्nourishment, increase
पोषम्:
कर्म
TypeNoun
Rootपोष (प्रातिपदिक)
यजमानेषुamong the sacrificers
यजमानेषु:
अधिकरण
TypeNoun
Rootयजमान (प्रातिपदिक; यज् धातोः वर्तमानकृदन्त-आधारः ‘sacrificer’)
धत्तम्place, bestow (you two)
धत्तम्:
क्रिया
TypeVerb
Rootधा (धातु)
प्रजाम्offspring, progeny
प्रजाम्:
कर्म
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
पुष्टिम्nourishment, thriving
पुष्टिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootपुष्टि (प्रातिपदिक)
भूतिम्prosperity, well-being
भूतिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootभूति (प्रातिपदिक; भू ‘to be’ से)
अस्मासुin us, among us
अस्मासु:
अधिकरण
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
धत्तम्place, bestow (you two)
धत्तम्:
क्रिया
TypeVerb
Rootधा (धातु)
दीर्घायुत्वायfor long life
दीर्घायुत्वाय:
सम्प्रदान/प्रयोजन (दत्तेः प्रयोजनम्)
TypeNoun
Rootदीर्घायुत्व (प्रातिपदिक; दीर्घ + आयुस् + त्व)
प्रforth, forward
प्र:
क्रियाविशेषण (प्रवृत्त्यर्थः)
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग/निपात)
तिरतम्carry across, help to overcome (you two)
तिरतम्:
क्रिया
TypeVerb
Rootतॄ/तॄत् (धातु ‘to cross, overcome’) → तिरत (लोट्/विधिलिङ्-आदेशरूप; 2nd du)
नःour
नः:
सम्बन्ध (षष्ठी-सम्बन्धः)
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
आयुःlife, lifespan
आयुः:
कर्म (तिरतम् इत्यस्य)
TypeNoun
Rootआयुस् (प्रातिपदिक)