Mantra 1
Sukta 8.38
Rishi: Śyāvāśva Ātreya (Anukramaṇī attribution for this Indrāgnī hymn; consistent with 8.38 context)
Devata: Indrāgnī (Indra and Agni together)
Chandas: Gāyatrī (8.38 is a gāyatrī hymn; short 3-pāda structure typical)
Samhita Patha (Devanagari)
यज्ञस्य हि स्थ ऋत्विजा सस्नी वाजेषु कर्मसु । इन्द्राग्नी तस्य बोधतम् ॥
Samhita Patha (IAST)
य॒ज्ञस्य॒ हि स्थ ऋ॒त्विजा॒ सस्नी॒ वाजे॑षु॒ कर्म॑सु । इन्द्रा॑ग्नी॒ तस्य॑ बोधतम् ॥
Transliteration
yajñásya hí sthá ṛtvíjā sasnī́ vā́jeṣu kármasu | indrā́gnī tásya bodhatam ||
Translation
For you two are truly the sacrificer-priests of the yajña, the victorious ones in the works that bring plenitudes of force. O Indra and Agni, awaken to this (our offering and intention).
Padapatha (Word Analysis)
य॒ज्ञस्य॑ । हि । स्थः । ऋ॒त्विजा॑ । सस्नी॒ इति॑ । वाजे॑षु । कर्म॑सु । इन्द्रा॑ग्नी॒ इति॑ । तस्य॑ । बो॒ध॒त॒म् ॥यज्ञस्य । हि । स्थः । ऋत्विजा । सस्नी इति । वाजेषु । कर्मसु । इन्द्राग्नी इति । तस्य । बोधतम् ॥yajñasya | hi | sthaḥ | ṛtvijā | sasnī iti | vājeṣu | karmasu | indrāgnī iti | tasya | bodhatam
Word by Word
यज्ञस्यof the sacrifice
यज्ञस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी) / अधिकरण-सम्बन्ध
TypeNoun
Rootयज्ञ (प्रातिपदिक) < √यज्
हिindeed, for
हि:
—
TypeIndeclinable
Rootहि (निपात)
स्थःyou two are
स्थः:
क्रिया (कर्तृ-सम्बन्धः: युवाम्)
TypeVerb
Root√अस् (भू/अस्) धातु
ऋत्विजाas/with the two priests (ṛtvijau)
ऋत्विजा:
करण (तृतीया) / सहचर्य-भाव
TypeNoun
Rootऋत्विज् (प्रातिपदिक; ऋतु + √यज् → -विज्)
सस्नीvictorious, winning (as a pair)
सस्नी:
कर्तृ (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootसस्नि (प्रातिपदिक; वैदिक विशेषण)
वाजेषुin prizes/contests, in gains
वाजेषु:
अधिकरण
TypeNoun
Rootवाज (प्रातिपदिक)
कर्मसुin rites/acts
कर्मसु:
अधिकरण
TypeNoun
Rootकर्मन् (प्रातिपदिक)
इन्द्राग्नीO Indra and Agni
इन्द्राग्नी:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootइन्द्र + अग्नि (समास; द्वन्द्व)
तस्यof that (sacrifice)
तस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
बोधतम्take notice, be aware
बोधतम्:
क्रिया (सम्बोधन-कर्तृ: इन्द्राग्नी)
TypeVerb
Root√बुध् (बोधने)