Mantra 18
Sukta 8.32
Rishi: Kaṇva
Devata: Indra
Chandas: Gāyatrī or Anuṣṭubh-like short meter (uncertain; requires syllable count)
Samhita Patha (Devanagari)
पन्य आ दर्दिरच्छता सहस्रा वाज्यवृतः । इन्द्रो यो यज्वनो वृधः ॥
Samhita Patha (IAST)
पन्य॒ आ द॑र्दिरच्छ॒ता स॒हस्रा॑ वा॒ज्यवृ॑तः । इन्द्रो॒ यो यज्व॑नो वृ॒धः ॥
Transliteration
pányá ā́ dardiracchatā śatā́ sahásrā vājíy-avṛ́taḥ | índro yó yajváno vṛ́dhaḥ ||
Translation
Admirable is he who has burst forth, winning hundreds and thousands of plenitudes of force; Indra—who increases the sacrificer and makes the doer of the offering grow.
Padapatha (Word Analysis)
पन्यः॑ । आ । द॒र्दि॒र॒त् । श॒ता । स॒हस्रा॑ । वा॒जी । अवृ॑तः । इन्द्रः॑ । यः । यज्व॑नः । वृ॒धः ॥पन्यः । आ । दर्दिरत् । शता । सहस्रा । वाजी । अवृतः । इन्द्रः । यः । यज्वनः । वृधः ॥panyaḥ | ā | dardirat | śatā | sahasrā | vājī | avṛtaḥ | indraḥ | yaḥ | yajvanaḥ | vṛdhaḥ
Word by Word
पन्यःpraiseworthy, admirable
पन्यः:
विशेषणम् (इन्द्रस्य)
TypeAdjective
Rootपन्य (प्रातिपदिक; < √पन्/√पण् ‘स्तुतौ/प्रशंसायाम्’)
आhither, towards (as preverb)
आ:
क्रियाविशेषणम् (आगमनार्थे) / उपसर्गः
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/निपात)
दर्दिरhas rushed/has driven (hither)
दर्दिर:
क्रिया (कर्तृ = इन्द्रः)
TypeVerb (finite) / archaic form
Root√दर्दिर्/√दर्दृ (धातु; ‘वेग/गमन/प्रेरणे’—RV-प्रयोगः) अथवा नाम ‘दर्दिर्’
अच्छताcome near! / approach!
अच्छता:
क्रिया (आह्वान/प्रेरणा)
TypeVerb (injunctive/imperative-like) / archaic
Rootअच्छ (अव्यय ‘समीपम्/अभिमुखम्’) + √इ (गत्यर्थः) → अच्छता (आज्ञार्थ/विधिलिङ्-रूपः)
सहस्राःthousands
सहस्राः:
कर्तृ/सम्बन्धि (वाज्यवृतः इत्यस्य विशेष्य-समूहः) अथवा संख्यावाचक-समूहः
TypeNoun
Rootसहस्र (प्रातिपदिक)
वाor / indeed
वा:
समुच्चय/विकल्पार्थकः
TypeIndeclinable
Rootवा (निपात)
वाज्यवृतःtroops/companies of prize-winning (warriors/steeds)
वाज्यवृतः:
कर्तृ (सहस्राः इत्यस्य विशेषणम्/सम्बन्धि)
TypeNoun/Adjective (compound)
Rootवाज्य-वृत् (समास; वाज्य ‘वाजसम्बद्ध/वाजिनः’ + वृत् ‘वरण/आवरण/समूह’)
इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
यःwho
यः:
सम्बन्धकः (यः… सः) / कर्तृ-संबन्धः
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
यज्वनःof the sacrificer
यज्वनः:
सम्बन्ध (षष्ठी: ‘of the sacrificer’)
TypeNoun
Rootयज्वन् (प्रातिपदिक; ‘यज्ञं कुर्वन्’)
वृधःthe increaser, the one who makes (him) grow/strong
वृधः:
विशेषणम् (इन्द्रस्य)
TypeAdjective (kṛdanta) / epithet
Rootवृध् (कृदन्त; √वृध् ‘वर्धने’ → वृध्/वृधः ‘वर्धक/वर्धमान’)