Mantra 1
Sukta 8.23
Devata: Agni (Jātavedas)
Samhita Patha (Devanagari)
ईळिष्वा हि प्रतीव्यं यजस्व जातवेदसम् । चरिष्णुधूममगृभीतशोचिषम् ॥
Samhita Patha (IAST)
ईळि॑ष्वा॒ हि प्र॑ती॒व्यं१॒॑ यज॑स्व जा॒तवे॑दसम् । च॒रि॒ष्णुधू॑म॒मगृ॑भीतशोचिषम् ॥
Transliteration
īḷiṣvā́ hí pratīvyàṃ yáj asva jāta-védasam | cariṣṇú-dhū́mam agṛbhīta-śóciṣam ||
Translation
Offer thy will in adoration, for he is the power that stands facing us and answers; sacrifice to Jātavedas, the knower of all births. He moves with his ascending smoke, and his flame is seized by none—an inextinguishable light within the human vessel.
Padapatha (Word Analysis)
ईळि॑ष्व॑ । हि । प्र॒ती॒व्य॑म् । यज॑स्व । जा॒तऽवे॑दसम् । च॒रि॒ष्णुऽधू॑मम् । अगृ॑भीतऽशोचिषम् ॥ईळिष्व । हि । प्रतीव्यम् । यजस्व । जातवेदसम् । चरिष्णुधूमम् । अगृभीतशोचिषम् ॥īḷiṣva | hi | pratīvyam | yajasva | jāta-vedasam | cariṣṇu-dhāūmam | agṛbhīta-śociṣam
Word by Word
ईळिष्वpraise / invoke!
ईळिष्व:
—
TypeVerb
Rootईळ् (√īḷ ‘स्तुति/आह्वान’)
हिfor, indeed
हि:
—
TypeIndeclinable
Rootहि (निपात)
प्रतीव्यंin due/fit manner; suitably (ritually)
प्रतीव्यं:
Karma (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootप्रतीव्य (प्रातिपदिक; ‘प्रति-ईव’/‘प्रतीव’ प्रकारः; वेदिक विशेषण)
यजस्वworship / sacrifice!
यजस्व:
—
TypeVerb
Rootयज् (√yaj ‘याग’)
जातवेदसम्Jātavedas (Agni)
जातवेदसम्:
Karma
TypeNoun
Rootजातवेदस् (प्रातिपदिक; अग्निनाम)
चरिष्णुधूमम्whose smoke is roaming/spreading
चरिष्णुधूमम्:
Karma (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootचरिष्णु-धूम (समास; चरिष्णु < √चर् ‘चलन’ + धूम ‘smoke’)
अगृभीतशोचिषम्with unseized/unchecked flame
अगृभीतशोचिषम्:
Karma (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootअ-गृभीत-शोचिस् (समास; गृभीत < √ग्रह् ‘ग्रहण’ (PPP) + शोचिस् ‘ज्वाला/तेजस्’)