HomeRig VedaMandala 8Sukta 1Mantra 2
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 2

Sukta 8.1

Rishi: Kaṇva (probable for 8.1; flagged)
Devata: Indra
Chandas: Gāyatrī or mixed (flagged as uncertain for this specific verse)

अवक्रक्षिणं वृषभं यथाजुरं गां न चर्षणीसहम् । विद्वेषणं संवननोभयंकरं मंहिष्ठमुभयाविनम् ॥

अ॒व॒क्र॒क्षिणं॑ वृष॒भं य॑था॒जुरं॒ गां न च॑र्षणी॒सह॑म् । वि॒द्वेष॑णं सं॒वन॑नोभयंक॒रं मंहि॑ष्ठमुभया॒विन॑म् ॥

avakrakṣíṇaṃ vṛṣabháṃ yathā́júraṃ gā́m ná carṣaṇī-sáham | vidvéṣaṇaṃ saṃvánano-bhayaṃkaráṃ maṃhíṣṭham ubhayā́vinam ||

Indra is the Bull who drives down the hostile pressure, untiring in his rush, overpowering like a strong beast among the peoples. He dissolves enmities, he compels union, he can bring fear to both sides, yet he is the most bountiful—holding and fulfilling both powers in us when we turn to him.

अ॒व॒ऽक्र॒क्षिण॑म् । वृ॒ष॒भम् । य॒था॒ । अ॒जुर॑म् । गाम् । न । च॒र्ष॒णि॒ऽसह॑म् । वि॒ऽद्वेष॑णम् । स॒म्ऽवन॑ना । उ॒भ॒य॒म्ऽक॒रम् । मंहि॑ष्ठम् । उ॒भ॒या॒विन॑म् ॥अवक्रक्षिणम् । वृषभम् । यथा । अजुरम् । गाम् । न । चर्षणिसहम् । विद्वेषणम् । सम्वनना । उभयम्करम् । मंहिष्ठम् । उभयाविनम् ॥ava-krakṣiṇam | vṛṣabham | yathā | ajuram | gām | na | carṣaṇi-saham | vi-dveṣaṇam | sam-vananā | ubhayam-karam | maṃhiṣṭham | ubhayāvinam

अवक्रक्षिणम्croaking/roaring (loud-voiced)
अवक्रक्षिणम्:
कर्म (स्तुत्य-देवता/इन्द्रम् प्रति विशेषण)
TypeAdjective
Rootअव-क्रक्षि (√क्रक्ष्/क्रक्ष् ‘to croak/cry out’, with preverb अव-) / प्रातिपदिक: अवक्रक्षिन्
वृषभम्bull (strong one)
वृषभम्:
कर्म
TypeNoun
Rootवृषभ (प्रातिपदिक)
यथाजुरम्as (one) unaging/unyielding
यथाजुरम्:
कर्म (विशेषण)
TypeAdjective
Rootयथा (अव्यय) + अजुर (प्रातिपदिक; ‘unaging/unyielding’)
गाम्cow
गाम्:
कर्म
TypeNoun
Rootगो (प्रातिपदिक)
like/as
:
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
चर्षणीसहम्overpowering men/peoples
चर्षणीसहम्:
कर्म (विशेषण)
TypeAdjective
Rootचर्षणी (प्रातिपदिक ‘men/peoples’) + सह (प्रातिपदिक/कृदन्त ‘able to overcome/endure’) → समास: चर्षणी-सह
विद्वेषणम्hostile; hate-causing/foe-fighting
विद्वेषणम्:
कर्म (विशेषण)
TypeAdjective
Rootवि-√द्विष् (द्वेष ‘to hate’) → कृदन्त/प्रातिपदिक: विद्वेषण
संवनन-उभयंकऱम्uniting, making both sides (favourable)
संवनन-उभयंकऱम्:
कर्म (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसम्-√वन्/√वन् (to win/bring together) → संवणन/संवनन (प्रातिपदिक ‘uniting/bringing together’) + उभयंकऱ (प्रातिपदिक ‘making both (sides)’)
मंहिष्ठम्most bountiful
मंहिष्ठम्:
कर्म (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमंह (प्रातिपदिक ‘bounty/abundance’) + इष्ठ (तमप्-प्रत्यय; superlative)
उभयाविनम्helping both (sides); favourable to both
उभयाविनम्:
कर्म (विशेषण)
TypeAdjective
Rootउभय (प्रातिपदिक ‘both’) + आविन् (प्रातिपदिक ‘helping/favouring’, from √अव् ‘to help/protect’) → उभय-आविन्