Mantra 6
Sukta 7.96
Rishi: Vasiṣṭha
Devata: Sarasvat (Sarasvatī complex)
Chandas: Anuṣṭubh (probable; short verse)
Samhita Patha (Devanagari)
पीपिवांसं सरस्वतः स्तनं यो विश्वदर्शतः । भक्षीमहि प्रजामिषम् ॥
Samhita Patha (IAST)
पी॒पि॒वांसं॒ सर॑स्वत॒: स्तनं॒ यो वि॒श्वद॑र्शतः । भ॒क्षी॒महि॑ प्र॒जामिष॑म् ॥
Transliteration
pīpivā́ṃsaṃ sárasvataḥ stánaṃ yó viśvádarśataḥ | bhakṣī́mahi prajā́m íṣam ||
Translation
May we partake of the full udder of Sarasvat, the breast that is seen by all—may we eat and receive progeny and the sustaining force of fulfillment.
Padapatha (Word Analysis)
पी॒पि॒ऽवांस॑म् । सर॑स्वतः । स्तन॑म् । यः । वि॒श्वऽद॑र्शतः । भ॒क्षी॒महि॑ । प्र॒ऽजाम् । इष॑म् ॥पीपिवांसम् । सरस्वतः । स्तनम् । यः । विश्वदर्शतः । भक्षीमहि । प्रजाम् । इषम् ॥pīpi-vāṃsam | sarasvataḥ | stanam | yaḥ | viśva-darśataḥ | bhakṣīmahi | pra-jām | iṣam
Word by Word
पीपिवांसम्(the) well-filled / having given to drink (i.e., full, milk-giving)
पीपिवांसम्:
कर्म (स्तनम् का विशेषण; ‘स्तनम्’ को विशेषयति)
TypeAdjective (participial)
Rootपा (धातु) → पीपिवांस् (कृदन्त-प्रातिपदिक, परिपूर्ण/पुनःपुनः पान कराने/पिलाने वाला; ‘having caused to drink / having drunk fully’)
सरस्वतःof Sarasvatī
सरस्वतः:
सम्बन्ध (षष्ठी; ‘सरस्वत्याः’ = of Sarasvatī)
TypeNoun (proper)
Rootसरस्वत् (प्रातिपदिक; नदी-देवी ‘Sarasvat’)
स्तनम्breast; udder
स्तनम्:
कर्म (भक्षीमहि इत्यस्य)
TypeNoun
Rootस्तन (प्रातिपदिक)
यःwho; which
यः:
कर्तृ (वि-श्वदर्शतः इत्यस्य/अस्ति-भावे; ‘who/which’)
TypePronoun (relative)
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
विश्वदर्शतःvisible to all; seen by all; universally manifest
विश्वदर्शतः:
कर्तृ-विशेषण (यः का विशेषण)
TypeAdjective
Rootविश्व-दर्शत (प्रातिपदिक; विश्व ‘all’ + दर्शत ‘visible/beautiful to see’)
भक्षीमहिmay we partake/eat
भक्षीमहि:
क्रिया (यजमान-वाक्ये प्रार्थना: ‘let us partake’)
TypeVerb
Rootभक्ष् (धातु) ‘to eat, partake’
प्रजामिषम्nourishment/food for progeny; progeny-sustaining refreshment
प्रजामिषम्:
कर्म (भक्षीमहि इत्यस्य; ‘what we partake’)
TypeNoun (compound)
Rootप्रजा (प्रातिपदिक) + इष (प्रातिपदिक ‘refreshment/food’; वैदिक ‘इष्/इषम्’)