HomeRig VedaMandala 7Sukta 18Mantra 16
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 16

Sukta 7.18

Rishi: Vasiṣṭha
Devata: Indra
Chandas: Triṣṭubh

अर्धं वीरस्य शृतपामनिन्द्रं परा शर्धन्तं नुनुदे अभि क्षाम् । इन्द्रो मन्युं मन्युम्यो मिमाय भेजे पथो वर्तनिं पत्यमानः ॥

अ॒र्धं वी॒रस्य॑ शृत॒पाम॑नि॒न्द्रं परा॒ शर्ध॑न्तं नुनुदे अ॒भि क्षाम् । इन्द्रो॑ म॒न्युं म॑न्यु॒म्यो॑ मिमाय भे॒जे प॒थो व॑र्त॒निं पत्य॑मानः ॥

ardháṁ vīrásya śṛtápām aníndraṁ párā śárdhantaṁ nunude abhí kṣā́m | índro manyúṁ manyumyó mimāya bhejé pátho vartaníṁ pátyamānaḥ ||

Indra drove back the half-strength of the warrior—those who are without the Indra-force—pressing upon the earth-field. He measured out wrath against wrath, and, mastering the ways, he took his chosen path and movement of advance.

अ॒र्धम् । वी॒रस्य॑ । शृ॒त॒ऽपाम् । अ॒नि॒न्द्रम् । परा॑ । शर्ध॑न्तम् । नु॒नु॒दे॒ । अ॒भि । क्षाम् । इन्द्रः । म॒न्युम् । म॒न्यु॒ऽभ्यः॑ । मि॒मा॒य॒ । भे॒जे । प॒थः । व॒र्त॒निम् । पत्य॑मानः ॥अर्धम् । वीरस्य । शृतपाम् । अनिन्द्रम् । परा । शर्धन्तम् । नुनुदे । अभि । क्षाम् । इन्द्रः । मन्युम् । मन्युभ्यः । मिमाय । भेजे । पथः । वर्तनिम् । पत्यमानः ॥ardham | vīrasya | śṛta-pām | anindram | parā | śardhantam | nunude | abhi | kṣām | indraḥ | manyum | manu-myaḥ | mimāya | bheje | pathaḥ | vartanim | patyamānaḥ

अर्धम्half, one half
अर्धम्:
कर्म (परिमाण/भाग-रूपेण)
TypeNoun
Rootअर्ध (प्रातिपदिक)
वीरस्यof the hero/warrior
वीरस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootवीर (प्रातिपदिक)
शृतपामनिin/at the ‘boiled-drink’ one; (epithet) the one with boiled Soma/boiled draught
शृतपामनि:
अधिकारण (सप्तमी; ‘in/at’ as epithet-context)
TypeAdjective (epithet)
Rootशृतपामन् (प्रातिपदिक; शृत- + पामन्)
इन्द्रम्Indra
इन्द्रम्:
कर्म
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
पराaway, forth
परा:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootपरा (उपसर्ग/अव्यय)
शर्धन्तम्raging, storming, pressing on
शर्धन्तम्:
कर्म (इन्द्रम् इति विशेषणम्)
TypeParticiple (verbal adjective)
Rootशर्ध् (धातु) → शर्धन्त् (वर्तमान कृदन्त/शतृ-प्रत्यय)
नुनुदेhe/it drove (away), thrust
नुनुदे:
क्रिया
TypeVerb
Rootनुद् (धातु) + नु- (पुनरुक्ति/तीव्रता) → नुनुदे
अभिtowards, against
अभि:
क्रियाविशेषण/दिशा
TypeIndeclinable
Rootअभि (उपसर्ग/अव्यय)
क्षाम्the earth, ground
क्षाम्:
कर्म/गति-लक्ष्य (अभि-योगे)
TypeNoun
Rootक्षाम् (प्रातिपदिक; ‘भूमि/पृथिवी’)
इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
मन्युम्wrath, fury
मन्युम्:
कर्म
TypeNoun
Rootमन्यु (प्रातिपदिक)
मन्युम्यःwrathful, full of fury
मन्युम्यः:
कर्तृ-विशेषण (इन्द्रस्य)
TypeAdjective
Rootमन्युम्य (प्रातिपदिक; ‘wrathful/possessed of wrath’)
मिमायmeasured out, meted
मिमाय:
क्रिया
TypeVerb
Rootमा (धातु ‘माने/मिमाते’ अथवा ‘मि-मा’ ‘to measure/mete out’) → मिमाय
भेजेtook to, resorted to; obtained
भेजे:
क्रिया
TypeVerb
Rootभज् (धातु) → भेजे
पथःpaths, ways
पथः:
कर्म
TypeNoun
Rootपथ्/पथ (प्रातिपदिक)
वर्तनिम्track, course, route
वर्तनिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootवर्तनि (प्रातिपदिक)
पत्यमानःflying, rushing, swooping
पत्यमानः:
कर्तृ-विशेषण (इन्द्रस्य)
TypeParticiple (verbal adjective)
Rootपत् (धातु ‘to fly/fall’) → पत्यमान (वर्तमान कृदन्त; यमान/शानच्-प्रत्यय, आत्मनेपदीय)