HomeRig VedaMandala 7Sukta 100Mantra 3
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 3

Sukta 7.100

Rishi: Vasiṣṭha (traditional)
Devata: Vishnu (Trivikrama aspect)
Chandas: Triṣṭubh

त्रिर्देवः पृथिवीमेष एतां वि चक्रमे शतर्चसं महित्वा । प्र विष्णुरस्तु तवसस्तवीयान्त्वेषं ह्यस्य स्थविरस्य नाम ॥

त्रिर्दे॒वः पृ॑थि॒वीमे॒ष ए॒तां वि च॑क्रमे श॒तर्च॑सं महि॒त्वा । प्र विष्णु॑रस्तु त॒वस॒स्तवी॑यान्त्वे॒षं ह्य॑स्य॒ स्थवि॑रस्य॒ नाम॑ ॥

trír deváḥ pṛthivī́m eṣá etā́ṃ ví cakrame śatár̥casaṃ mahitvā́ | prá víṣṇur astu távasas távīyān tveṣáṃ hí asya sthávirasya nā́ma ||

Thrice the god strode out this earth, and by his greatness made it a hundred-hymned field. Let Vishnu be manifest as mightier than might; for ‘the Impetuous’ is the name of this Eternal Strong One.

त्रिः । दे॒वः । पृ॒थि॒वीम् । ए॒षः । ए॒ताम् । वि । च॒क्र॒मे॒ । श॒तऽअ॑र्चसम् । म॒हि॒ऽत्वा । प्र । विष्णुः॑ । अ॒स्तु॒ । त॒वसः॑ । तवी॑यान् । त्वे॒षम् । हि । अ॒स्य॒ । स्थवि॑रस्य । नाम॑ ॥त्रिः । देवः । पृथिवीम् । एषः । एताम् । वि । चक्रमे । शतअर्चसम् । महित्वा । प्र । विष्णुः । अस्तु । तवसः । तवीयान् । त्वेषम् । हि । अस्य । स्थविरस्य । नाम ॥triḥ | devaḥ | pṛthivīm | eṣaḥ | etām | vi | cakrame | śata-arcasam | mahi-tvā | pra | viṣṇuḥ | astu | tavasaḥ | tavīyān | tveṣam | hi | asya | sthavirasya | nāma

त्रिःthrice
त्रिः:
Adhikaraṇa (काल/आवृत्ति-निर्देश) / क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootत्रि (संख्या-प्रातिपदिक) / त्रिस्
देवःthe god (Vişṇu)
देवः:
Kartā
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
पृथिवीम्the earth
पृथिवीम्:
Karma
TypeNoun
Rootपृथिवी (प्रातिपदिक)
एषःthis (one)
एषः:
Kartā (देवः का विशेषण/अन्वय) / संबन्ध-निर्देशक
TypePronoun
Rootएष (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
एताम्this (f.)
एताम्:
Karma (पृथिवीम् का विशेषण)
TypePronoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
विapart, widely, in different directions
वि:
— (क्रियाविशेषक/उपसर्ग)
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग)
चक्रमेstrode/stepped (measured out)
चक्रमे:
— (क्रिया)
TypeVerb
Rootक्रम् (धातु) + वि (उपसर्ग)
शतर्चसम्having a hundred verses (hymned with a hundred ṛcs)
शतर्चसम्:
Karma (अन्तर्निहित—‘विष्णुम्’/‘देवम्’ को उद्दिश्य) / विशेषण
TypeAdjective
Rootशत + ऋचस् (प्रातिपदिक; बहुव्रीहि/तत्पुरुष समास)
महित्वाby (his) greatness, through majesty
महित्वा:
Karaṇa (by/through greatness) / हेतु
TypeNoun
Rootमहित्व (प्रातिपदिक; ‘महि’ से भाव)
प्रforth; indeed (introducing wish)
प्र:
— (आशीर्वाद/प्रवृत्ति-निर्देशक)
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग/निपात)
विष्णुःVişṇu
विष्णुः:
Kartā
TypeNoun
Rootविष्णु (प्रातिपदिक)
अस्तुlet (him) be
अस्तु:
— (क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
तवसःof might, of strength
तवसः:
Sambandha (genitive: of might)
TypeNoun
Rootतवस् (प्रातिपदिक)
तवीयान्stronger, mightier
तवीयान्:
Kartā (विशेषण)
TypeAdjective
Rootतवीयस् (प्रातिपदिक; तुलनात्मक)
त्वेषम्fiery, impetuous, brilliant
त्वेषम्:
Karma (नामम् का विशेषण/विधेय)
TypeAdjective
Rootत्वेष (प्रातिपदिक)
हिfor, indeed
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि (निपात)
अस्यof him
अस्य:
Sambandha (of him/this one)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
स्थविरस्यof the steadfast/firm (ancient) one
स्थविरस्य:
Sambandha (genitive qualifier)
TypeAdjective
Rootस्थविर (प्रातिपदिक)
नामname
नाम:
Kartā/Predicate-nominative (अस्ति/अस्तु के साथ)
TypeNoun
Rootनामन् (प्रातिपदिक)