HomeRig VedaMandala 6Sukta 73Mantra 1
Next Mantra

Mantra 1

Sukta 6.73

Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya (traditional for this Bṛhaspati hymn cluster)
Devata: Bṛhaspati
Chandas: Triṣṭubh (probable)

यो अद्रिभित्प्रथमजा ऋतावा बृहस्पतिराङ्गिरसो हविष्मान् । द्विबर्हज्मा प्राघर्मसत्पिता न आ रोदसी वृषभो रोरवीति ॥

यो अ॑द्रि॒भित्प्र॑थम॒जा ऋ॒तावा॒ बृह॒स्पति॑राङ्गिर॒सो ह॒विष्मा॑न् । द्वि॒बर्ह॑ज्मा प्राघर्म॒सत्पि॒ता न॒ आ रोद॑सी वृष॒भो रो॑रवीति ॥

yó adribhít prathamajā́ ṛtā́vā bṛ́haspátir āṅgirásō havíṣmān | dvibárhajmā prāgharmasát pitā́ na ā́ rodasī vṛṣabhó roravīti ||

He who breaks the rocks, first-born of the Truth, Bṛhaspati the Angiras, rich in the offering. Double in his vast growth, seated in the blazing heat, our Father—he roars to the two worlds as the Bull of power.

यः । अ॒द्रि॒ऽभित् । प्र॒थ॒म॒ऽजाः । ऋ॒तऽवा॑ । बृह॒स्पतिः॑ । आ॒ङ्गि॒र॒सः । ह॒विष्मा॑न् । द्वि॒बर्ह॑ऽज्मा । प्रा॒घ॒र्म॒ऽसत् । पि॒ता । नः॒ । आ । रोद॑सी॒ इति॑ । वृ॒ष॒भः । रो॒र॒वी॒ति॒ ॥यः । अद्रिभित् । प्रथमजाः । ऋतवा । बृहस्पतिः । आङ्गिरसः । हविष्मान् । द्विबर्हज्मा । प्राघर्मसत् । पिता । नः । आ । रोदसी इति । वृषभः । रोरवीति ॥yaḥ | adri-bhit | prathama-jāḥ | ṛta-vā | bṛhaspatiḥ | āṅgirasaḥ | haviṣmān | dvibarha-jmā | prāgharma-sat | pitā | naḥ | ā | rodasī iti | vṛṣabhaḥ | roravīti

यःwho
यः:
Kartā (सम्बन्ध-प्रवर्तकः; यः = ‘who’)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अद्रिभित्rock-splitter
अद्रिभित्:
Kartā (विशेषणरूपेण कर्तृवाचकः)
TypeAdjective (agent-noun) / Epithet
Rootअद्रि + भिद् (धातु) → ‘अद्रि-भिद्’
प्रथमजाःfirst-born
प्रथमजाः:
Kartā (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootप्रथम + जन् (धातु) → ‘प्रथम-जा’
ऋतावाpossessing ṛta; righteous/true
ऋतावा:
Kartā (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootऋत + वान् (मतुप्/वान्-प्रत्ययः) → ‘ऋतावान्’
बृहस्पतिःBṛhaspati
बृहस्पतिः:
Kartā
TypeNoun (deity)
Rootबृहस् + पति (प्रातिपदिक) → ‘बृहस्पति’
आङ्गिरसःthe Aṅgiras (one of the Aṅgirases)
आङ्गिरसः:
Kartā (विशेषणम्)
TypeNoun/Adjective (clan-epithet)
Rootआङ्गिरस (प्रातिपदिक; अङ्गिरस्-सम्बद्धः)
हविष्मान्possessing oblation; offering-rich
हविष्मान्:
Kartā (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootहविस् + मान् (मतुप्/मान्-प्रत्ययः) → ‘हविष्मन्त्’
द्विबर्हज्माhaving a double ‘barhis’/double seat (ritual epithet)
द्विबर्हज्मा:
Kartā (विशेषणम्)
TypeAdjective (epithet)
Rootद्वि + बर्हिस्/बर्हन् + ज्मन्/ज्मा (प्रातिपदिक-समास; वेदिक-विशेषण)
प्राघर्मसत्sitting at/with the Pravargya (hot-milk rite); ‘at the gharmá’
प्राघर्मसत्:
Kartā (विशेषणम्)
TypeAdjective (present participial/agentive epithet)
Rootप्र + घर्म + सद् (धातु) → ‘प्राघर्म-सत्’
सत्पिताtrue/good father
सत्पिता:
Kartā (विशेषणम्)
TypeNoun (epithet)
Rootसत् + पिता (प्रातिपदिक-समास)
नःof us; our
नः:
Sampradāna/सम्बन्ध (स्वाम्यर्थे)
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
towards; hither
:
— (क्रियाविशेषकः/दिशासूचकः)
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/निपात)
रोदसीthe two worlds (heaven and earth)
रोदसी:
Karma (आ-गमन/व्याप्त्यर्थे लक्ष्य-रूपेण)
TypeNoun (dual)
Rootरोदसी (द्विवचन-प्रातिपदिक; द्यावा-पृथिव्यौ)
वृषभःbull; mighty one
वृषभः:
Kartā (विशेषणम्)
TypeNoun (epithet)
Rootवृषभ (प्रातिपदिक)
रोरवीतिroars; resounds
रोरवीति:
Kriyā (मुख्यक्रिया)
TypeVerb
Rootरु (धातु) / रोरव् (तीव्र-आवृत्त-धातुरूप) + इति (लट्)