HomeRig VedaMandala 6Sukta 59Mantra 6
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 6

Sukta 6.59

Rishi: Bharadvāja (Bārhaspatya)
Devata: Indrāgnī (though verse contains a riddle-like mythic statement)
Chandas: Jagatī (probable)

इन्द्राग्नी अपादियं पूर्वागात्पद्वतीभ्यः । हित्वी शिरो जिह्वया वावदच्चरत्त्रिंशत्पदा न्यक्रमीत् ॥

इन्द्रा॑ग्नी अ॒पादि॒यं पूर्वागा॑त्प॒द्वती॑भ्यः । हि॒त्वी शिरो॑ जि॒ह्वया॒ वाव॑द॒च्चर॑त्त्रिं॒शत्प॒दा न्य॑क्रमीत् ॥

indrā́gnī apā́d iyáṃ pū́rvāgāt padvátībhyaḥ | hitvī́ śíro jihváyā vā́vadac cárat triṃśát padā́ ní akramīt ||

O Indra and Agni, this ancient Power came forth footless from the footed ones; casting away the head, it spoke with the tongue; it moved, walking, and stepped down in thirty strides—so the hidden force breaks the fixed law of limitation.

इन्द्रा॑ग्नी॒ इति॑ । अ॒पात् । इ॒यम् । पूर्वा॑ । आ । अ॒गा॒त् । प॒त्ऽवती॑भ्यः । हि॒त्वी । शिरः॑ । जि॒ह्वया॑ । वाव॑दत् । चर॑त् । त्रिं॒शत् । प॒दा । नि । अ॒क्र॒मी॒त् ॥इन्द्राग्नी इति । अपात् । इयम् । पूर्वा । आ । अगात् । पत्वतीभ्यः । हित्वी । शिरः । जिह्वया । वावदत् । चरत् । त्रिंशत् । पदा । नि । अक्रमीत् ॥indrāgnī iti | apāt | iyam | pūrvā | ā | agāt | pat-vatībhyaḥ | hitvī | śiraḥ | jihvayā | vāvadat | carat | triṃśat | padā | ni | akramīt

इन्द्राग्नीIndra and Agni
इन्द्राग्नी:
सम्बोधन/कर्तृ (स्तुत्य-देवता)
TypeNoun
Rootइन्द्र + अग्नि (प्रातिपदिक) (द्वन्द्व-समास)
अपादियम्the footless (one)
अपादियम्:
कर्म
TypeAdjective (used substantively)
Rootअपादि (प्रातिपदिक; ‘पाद-रहित’)
पूर्वागात्went forth/advanced first
पूर्वागात्:
क्रिया
TypeVerb
Root√गा (गम्/गा ‘to go’) with preverb पूर्वा-
पद्वतीभ्यःfrom the footed (ones)
पद्वतीभ्यः:
अपादान
TypeNoun/Adjective
Rootपद्वती (प्रातिपदिक; ‘having feet/footed’)
हित्वीhaving left
हित्वी:
पूर्वकाल-क्रिया (क्रियाविशेषण)
TypeVerbal indeclinable (gerund)
Root√हा (to leave/abandon) → क्त्वा-प्रत्यय (gerund) ‘having left’
शिरःthe head
शिरः:
कर्म
TypeNoun
Rootशिरस् (प्रातिपदिक)
जिह्वयाwith the tongue
जिह्वया:
करण
TypeNoun
Rootजिह्वा (प्रातिपदिक)
वावदत्kept speaking/uttered repeatedly
वावदत्:
क्रिया
TypeVerb
Root√वद् (to speak/utter) with intensive/reduplicated stem वावद-
चरत्moved/went about
चरत्:
क्रिया
TypeVerb
Root√चर् (to move/wander)
त्रिंशत्पदाthe thirty-footed (one)
त्रिंशत्पदा:
कर्तृ
TypeAdjective (used substantively)
Rootत्रिंशत् + पदा (प्रातिपदिक; बहुव्रीहि/तत्पुरुष: ‘having thirty steps/feet’)
निdown/into
नि:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootनि (उपसर्ग)
अक्रमीत्stepped/strided
अक्रमीत्:
क्रिया
TypeVerb
Root√क्रम् (to stride/step) with preverb नि-