Mantra 6
Sukta 6.55
Rishi: Bharadvāja
Devata: Pūṣan
Chandas: Triṣṭubh (contextual; requires metrical verification)
Samhita Patha (Devanagari)
आजासः पूषणं रथे निशृम्भास्ते जनश्रियम् । देवं वहन्तु बिभ्रतः ॥
Samhita Patha (IAST)
आजास॑: पू॒षणं॒ रथे॑ निशृ॒म्भास्ते ज॑न॒श्रिय॑म् । दे॒वं व॑हन्तु॒ बिभ्र॑तः ॥
Transliteration
ājā́saḥ pūṣáṇaṃ ráthe niśṛmbhā́ste janaśríyam | deváṃ vahantu bíbhrataḥ ||
Translation
May the goats, well-harnessed, bear Pūṣan on the chariot—Pūṣan who is the people’s inner splendour; may they carry the god, upholding him within the movement.
Padapatha (Word Analysis)
आ । अ॒जासः॑ । पू॒षण॑म् । रथे॑ । नि॒ऽशृ॒म्भाः । ते । ज॒न॒ऽश्रिय॑म् । दे॒वम् । व॒ह॒न्तु॒ । बिभ्र॑तः ॥आ । अजासः । पूषणम् । रथे । निशृम्भाः । ते । जनश्रियम् । देवम् । वहन्तु । बिभ्रतः ॥ājāsaḥ | pūṣaṇam | rathe | ni-śṛmbhāḥ | te | jana-śriyam | devam | vahantu | bibhrataḥ
Word by Word
आजासःthe she-goats (as draught-animals)
आजासः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootआजा- (प्रातिपदिक; 'आजा' = अज/अजि-सम्बद्ध, 'बकरा/अज' → 'आजा' 'बकरियाँ/अजाः')
पूषणम्Pūṣan (the god)
पूषणम्:
कर्म
TypeNoun
Rootपूषन्- (देवता-नाम)
रथेon/in the chariot
रथे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootरथ-
निशृम्भाःharnessed, yoked
निशृम्भाः:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootनि-√शृभ्/शृम्भ् (धातु; 'to harness, yoke, make ready') → निशृम्भ- (कृदन्त/विशेषण)
तेthey
ते:
कर्तृ
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम)
जनश्रियम्the people’s glory/prosperity
जनश्रियम्:
कर्म
TypeNoun
Rootजन- + श्री- → जनश्री- (समास; 'people’s splendor/prosperity')
देवम्the god
देवम्:
कर्म
TypeNoun
Rootदेव-
वहन्तुlet them carry/drive
वहन्तु:
—
TypeVerb
Root√वह् (वहति)
बिभ्रतःof (them) bearing/carrying (i.e., bearing the god/wealth)
बिभ्रतः:
कर्तृ (सम्बन्धेन)
TypeParticiple (Adjective)
Root√भृ (भृणोति/बिभर्ति) → बिभ्रत् (वर्तमान कृदन्त)