Mantra 1
Sukta 6.55
Rishi: Bharadvāja (Bārhaspatya) tradition (Mandala 6 attribution)
Devata: Unclear from provided excerpt alone; dual address (vām) with ‘napāt’ and ‘āghṛṇe’ suggests a paired power; often such epithets can touch Pūṣan/Agni/Sūrya lineages—requires confirmation from full sukta 6.55 header in a critical index
Chandas: Triṣṭubh (probable; confirm in critical edition)
Samhita Patha (Devanagari)
एहि वां विमुचो नपादाघृणे सं सचावहै । रथीॠतस्य नो भव ॥
Samhita Patha (IAST)
एहि॒ वां वि॑मुचो नपा॒दाघृ॑णे॒ सं स॑चावहै । र॒थीॠ॒तस्य॑ नो भव ॥
Transliteration
éhí vāṃ vi-múco napād ā́ghṛṇe sáṃ sacāvahai | rathī́ ṛtásya no bhava ||
Translation
Come to us, O radiant Napat of release; let us join ourselves with you in companionship. Become for us the charioteer of the Truth (ṛta), leading our movement.
Padapatha (Word Analysis)
आ । इ॒हि॒ । वाम् । वि॒ऽमु॒चः॒ । न॒पा॒त् । आघृ॑णे । सम् । स॒चा॒व॒है॒ । र॒थीः । ऋ॒तस्य॑ । नः॒ । भ॒व॒ ॥आ । इहि । वाम् । विमुचः । नपात् । आघृणे । सम् । सचावहै । रथीः । ऋतस्य । नः । भव ॥ā | ihi | vām | vi-mucaḥ | napāt | āghṛṇe | sam | sacāvahai | rathīḥ | ṛtasya | naḥ | bhava
Word by Word
एहिcome!
एहि:
(क्रिया) — संबोधन-प्रयुक्त आमन्त्रण
TypeVerb
Rootइ (धातु) / ए (आदेश) + हि (लोट्-प्रत्यय)
वाम्you two / of you two
वाम्:
सम्बन्ध/कर्म (संदर्भानुसार: ‘you two’ / ‘of you two’)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
विमुचःO releaser / deliverer
विमुचः:
सम्बोधन (आह्वान)
TypeNoun (epithet)
Rootवि + मुच् (धातु) → विमुच् (कृदन्त-प्रातिपदिक, ‘विमोचक’)
नपात्O offspring/descendant (son)
नपात्:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootनपात् (प्रातिपदिक)
आघृणेO radiant one
आघृणे:
सम्बोधन
TypeNoun (epithet)
Rootआघृणि/आघृण (प्रातिपदिक; ‘तेजस्विन्/दीप्तिमान्’)
सम्together, completely
सम्:
(क्रिया-विशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसम् (उपसर्ग/अव्यय)
सचावहैlet us two associate / join together
सचावहै:
(क्रिया) — कर्ता: ‘वयम् (द्वौ/समूहः)’
TypeVerb
Rootसच् (धातु ‘सचँ’ = सहचर्ये/संयोगे) + आ (विकरण/आगम) + वहै (लोट्, आत्मनेपद, 1पु.द्वि.)
रथीcharioteer; one with a chariot
रथी:
कर्तृ-विशेषण (भव क्रियायाः)
TypeNoun/Adjective
Rootरथिन् (प्रातिपदिक) → रथी (वेदिक/छान्दस रूप)
ऋतस्यof ṛta (cosmic order/truth)
ऋतस्य:
सम्बन्ध (रथी—‘of ṛta’)
TypeNoun
Rootऋत (प्रातिपदिक)
नःfor us / of us
नः:
सम्प्रदान/सम्बन्ध (संदर्भानुसार: ‘for us’/‘of us’)
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
भवbe; become
भव:
(क्रिया) — कर्ता: त्वम् (सम्बोधित देवः)
TypeVerb
Rootभू (धातु)