HomeRig VedaMandala 6Sukta 3Mantra 1
Next Mantra

Mantra 1

Sukta 6.3

Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya
Devata: Agni (with Mitra-Varuṇa invoked as allied powers)
Chandas: Trishtubh (probable; verify)

अग्ने स क्षेषदृतपा ऋतेजा उरु ज्योतिर्नशते देवयुष्टे । यं त्वं मित्रेण वरुणः सजोषा देव पासि त्यजसा मर्तमंहः ॥

अग्ने॒ स क्षे॑षदृत॒पा ऋ॑ते॒जा उ॒रु ज्योति॑र्नशते देव॒युष्टे॑ । यं त्वं मि॒त्रेण॒ वरु॑णः स॒जोषा॒ देव॒ पासि॒ त्यज॑सा॒ मर्त॒मंह॑: ॥

agné sá kṣeṣad ṛta-pā́ ṛte-jā́ urú jyótiḥ naśate deva-yúṣṭe | yáṃ tváṃ mitréṇa váruṇaḥ sa-jóṣā deva pā́si tyájasā mártam áṃhaḥ ||

O Agni, he prospers—guardian of the Truth, born of the Truth—who attains the wide Light in the god-beloved (path). Whom thou, O god, with Mitra and Varuṇa in one accord, dost protect by thy victorious strength, that mortal is saved from constriction.

अग्ने॑ । सः । क्षे॒ष॒त् । ऋ॒त॒ऽपाः । ऋ॒ते॒ऽजाः । उ॒रु । ज्योतिः॑ । न॒श॒ते॒ । दे॒व॒ऽयुः । ते॒ । यम् । त्वम् । मि॒त्रेण॑ । वरु॑णः । स॒ऽजोषाः । देव॑ । पासि॑ । त्यज॑सा । मर्त॑म् । अंहः॑ ॥अग्ने । सः । क्षेषत् । ऋतपाः । ऋतेजाः । उरु । ज्योतिः । नशते । देवयुः । ते । यम् । त्वम् । मित्रेण । वरुणः । सजोषाः । देव । पासि । त्यजसा । मर्तम् । अंहः ॥agne | saḥ | kṣeṣat | ṛta-pāḥ | ṛte--jāḥ | uru | jyotiḥ | naśate | deva-yuḥ | te | yam | tvam | mitreṇa | varuṇaḥ | sa-joṣāḥ | deva | pāsi | tyajasā | martam | aṃhaḥ

अग्नेO Agni
अग्ने:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootअग्नि- (प्रातिपदिक)
सःhe
सः:
कर्तृ (क्षेषत्-क्रियायाः)
TypePronoun
Rootतद्- (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
क्षेषत्may he dwell / abide
क्षेषत्:
क्रिया
TypeVerb
Rootक्षि (क्षयति/क्षेति) धातु
ऋतपाguardian/drinker of ṛta (cosmic order)
ऋतपा:
कर्तृ-विशेषण
TypeAdjective
Rootऋत- + पा (पा ‘पालने/पाने’ से) (समास-प्रातिपदिक)
ऋतेजाborn of ṛta / having ṛta as his source
ऋतेजा:
कर्तृ-विशेषण
TypeAdjective
Rootऋत- + तेजस्/जा (समास-प्रातिपदिक)
उरुwide, vast
उरु:
कर्म-विशेषण
TypeAdjective
Rootउरु- (प्रातिपदिक)
ज्योतिःlight
ज्योतिः:
कर्म (नशते-क्रियायाः)
TypeNoun
Rootज्योतिस्- (प्रातिपदिक)
नशतेattains, reaches
नशते:
क्रिया
TypeVerb
Rootनश् (नशति ‘प्राप्नोति/अश्नुते’) धातु
देवयुष्टेin/with what is favored by the gods
देवयुष्टे:
अधिकारण
TypeAdjective
Rootदेव- + युष्ट (युज्/युष् ‘प्रिय/युक्त’ क्त-प्रत्ययान्त) (समास)
यम्whom
यम्:
कर्म (पासि-क्रियायाः)
TypePronoun
Rootयद्- (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
त्वम्you
त्वम्:
कर्तृ (पासि-क्रियायाः)
TypePronoun
Rootयुष्मद्- (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
मित्रेणwith Mitra
मित्रेण:
सहकारक/करण (सजोषा-भावे ‘सह’)
TypeNoun
Rootमित्र- (प्रातिपदिक)
वरुणःVaruṇa
वरुणः:
कर्तृ (सजोषा इत्यस्य सह-सम्बन्धे; अथवा सहकर्ता)
TypeNoun
Rootवरुण- (प्रातिपदिक)
सजोषाःin concord, jointly, of one accord
सजोषाः:
कर्तृ-विशेषण
TypeAdjective
Rootस- + जोष (जुष् ‘प्रीतौ/सेवने’ से) (अव्ययीभाव/बहुव्रीहि-प्रातिपदिक)
देवO god
देव:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootदेव- (प्रातिपदिक)
पासिyou protect
पासि:
क्रिया
TypeVerb
Rootपा (पालने) धातु
त्यजसाby (your) splendor/force
त्यजसा:
करण
TypeNoun
Rootत्यजस्- (प्रातिपदिक; ‘त्यजस्’ = तेजस्/दीप्ति/बल, वैदिक)
मर्तम्the mortal
मर्तम्:
कर्म (पासि-क्रियायाः)
TypeNoun
Rootमर्त- (प्रातिपदिक)
अंहःfrom distress/sin/anguish
अंहः:
अपादान
TypeNoun
Rootअंहस्- (प्रातिपदिक)