HomeRig VedaMandala 6Sukta 12Mantra 1
Next Mantra

Mantra 1

Sukta 6.12

Rishi: Bharadvāja
Devata: Agni
Chandas: Triṣṭubh

मध्ये होता दुरोणे बर्हिषो राळग्निस्तोदस्य रोदसी यजध्यै । अयं स सूनुः सहस ऋतावा दूरात्सूर्यो न शोचिषा ततान ॥

मध्ये॒ होता॑ दुरो॒णे ब॒र्हिषो॒ राळ॒ग्निस्तो॒दस्य॒ रोद॑सी॒ यज॑ध्यै । अ॒यं स सू॒नुः सह॑स ऋ॒तावा॑ दू॒रात्सूर्यो॒ न शो॒चिषा॑ ततान ॥

mádhye hotā́ duroṇé bárhiṣo rā́ḷ agnís tódasya ródasī yájadhyai | ayáṃ sá sūnús sáhasa ṛtá-vā dūrā́t sū́ryo ná śóciṣā tatāna ||

In the midst, the Hotṛ in the house, kingly upon the sacred seat—Agni, the goad, to sacrifice to the two worlds. This is the son of Force, possessor of ṛta; from afar he has stretched his flame like the Sun with its blaze.

मध्ये॑ । होता॑ । दु॒रो॒णे । ब॒र्हिषः॑ । राट् । अ॒ग्निः । तो॒दस्य॑ । रोद॑सी॒ इति॑ । यज॑ध्यै । अ॒यम् । सः । सू॒नुः । सह॑सः । ऋ॒तऽवा॑ । दू॒रात् । सूर्यः॑ । न । शो॒चिषा॑ । त॒ता॒न॒ ॥मध्ये । होता । दुरोणे । बर्हिषः । राट् । अग्निः । तोदस्य । रोदसी इति । यजध्यै । अयम् । सः । सूनुः । सहसः । ऋतवा । दूरात् । सूर्यः । न । शोचिषा । ततान ॥madhye | hotā | duroṇe | barhiṣaḥ | rāṭ | agniḥ | todasya | rodasī iti | yajadhyai | ayam | saḥ | sūnuḥ | sahasaḥ | ṛta-vā | dūrāt | sūryaḥ | na | śociṣā | tatāna

मध्येin the middle, within
मध्ये:
अधिकारण
TypeNoun (used adverbially)
Rootमध्य (प्रातिपदिक)
होताthe Hotṛ-priest (invoker)
होता:
कर्ता
TypeNoun
Rootहॊतृ (प्रातिपदिक; √हु ‘to sacrifice’ से)
दुरोणेin the house/dwelling
दुरोणे:
अधिकारण
TypeNoun
Rootदुरोण (प्रातिपदिक)
बर्हिषःof the sacred grass (barhis)
बर्हिषः:
सम्बन्ध (genitive)
TypeNoun
Rootबर्हिस् (प्रातिपदिक)
राळshining, radiant
राळ:
कर्ता (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootराळ् (प्रातिपदिक; वैदिक विशेषण)
अग्निःAgni (fire-god)
अग्निः:
कर्ता
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
तोदस्यof the goad/impulse; of the prodding
तोदस्य:
सम्बन्ध (genitive)
TypeNoun
Rootतोद (प्रातिपदिक; √तुद् ‘to strike/impel’ से)
रोदसीthe two worlds: Heaven and Earth
रोदसी:
कर्म (यजध्यै इत्यस्य) / अथवा कर्तृसहचरित-उपमानविषय
TypeNoun
Rootरोदसी (द्विवचन-प्रातिपदिक; द्यावापृथिव्यौ)
यजध्यैto worship, to sacrifice (let him worship)
यजध्यै:
क्रिया
TypeVerb
Root√यज् (यजँ) ‘to worship/sacrifice’
अयम्this (one)
अयम्:
कर्ता (अग्न्यादेः निर्देशः)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
सःhe, that
सः:
कर्ता (अयम् इत्यस्य पुनर्निर्देशः)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
सूनुःson
सूनुः:
कर्ता/सम्बोधनार्थ-निर्देश
TypeNoun
Rootसूनु (प्रातिपदिक)
सहसःof might/strength
सहसः:
सम्बन्ध (genitive)
TypeNoun
Rootसहस् (प्रातिपदिक)
ऋतावाtruth-ordered, righteous
ऋतावा:
कर्ता (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootऋतावन् (प्रातिपदिक)
दूरात्from afar
दूरात्:
अपादान
TypeNoun (ablatival adverb)
Rootदूर (प्रातिपदिक)
सूर्यःthe Sun
सूर्यः:
उपमान (न इत्यनेन)
TypeNoun
Rootसूर्य (प्रातिपदिक)
like, as
:
सम्बन्ध (उपमा-सूचक)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
शोचिषाwith flame/splendour
शोचिषा:
करण
TypeNoun
Rootशोचिस् (प्रातिपदिक)
ततानhas spread, extended
ततान:
क्रिया
TypeVerb
Root√तन् (तनुँ) ‘to stretch/spread’