Mantra 10

Sukta 5.79

Rishi: Syāvāśva Ātreya (traditional)

Devata: Uṣas

Chandas: Jagatī (traditional; verify)

Samhita Patha (Devanagari)

एतावद्वेदुषस्त्वं भूयो वा दातुमर्हसि । या स्तोतृभ्यो विभावर्युच्छन्ती न प्रमीयसे सुजाते अश्वसूनृते ॥

Samhita Patha (IAST)

ए॒ताव॒द्वेदु॑ष॒स्त्वं भूयो॑ वा॒ दातु॑मर्हसि । या स्तो॒तृभ्यो॑ विभावर्यु॒च्छन्ती॒ न प्र॒मीय॑से॒ सुजा॑ते॒ अश्व॑सूनृते ॥

Transliteration

etā́vad véd uṣas tvaṃ bhū́yo vā dātúm arhasi | yā stotṛ́bhyo vibhāvary ucchántī ná pramī́yase sujāte aśvasūnṛte ||

Translation

So much you know, O Dawn; yet you can give still more—since, shining forth for the singers, O Radiant One, you do not fail or diminish: O well-born, bringing swift force and the glad word.

Padapatha (Word Analysis)

ए॒ताव॑त् । वा॒ । इत् । उ॒षः॒ । त्वम् । भूयः॑ । वा॒ । दातु॑म् । अ॒र्ह॒सि॒ । या । स्तो॒तृऽभ्यः॑ । वि॒भा॒ऽव॒रि॒ । उ॒च्छन्ती॑ । न । प्र॒ऽमीय॑से । सुऽजा॑ते । अश्व॑ऽसूनृते ॥एतावत् । वा । इत् । उषः । त्वम् । भूयः । वा । दातुम् । अर्हसि । या । स्तोतृभ्यः । विभावरि । उच्छन्ती । न । प्रमीयसे । सुजाते । अश्वसूनृते ॥etāvat | vā | ot | uṣaḥ | tvam | bhūyaḥ | vā | dātum | arhasi | yā | stotṛ-bhyaḥ | vibhāvari | ucchantī | na | pra-mīyase | su-jāte | aśva-sūnṛte

Word by Word

• एतावत्: so much; to this extent
• एतावत्: Karma (परिमाण/विषय-निर्देशः) — ‘इतना (ही)’
• Type: Adjective/Pronoun-like
• Root: एतावत् (प्रातिपदिक) < एतद् + वत्

• वेदुषः: of the knower; of one who knows
• वेदुषः: सम्बन्ध (षष्ठी) — ‘(उस) जानने वाले का’
• Type: Noun (agent/knower) / Adjective
• Root: विद् (धातु) → वेदुष् (कृदन्त-प्रातिपदिक; परोक्ष/परिपूर्ण-ज्ञानवाचक)

• त्वम्: you
• त्वम्: Kartā
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• भूयः: more; further
• भूयः: विशेषण (क्रियाविशेषण) — ‘और अधिक’
• Type: Indeclinable (comparative adverb)
• Root: भूयस् (प्रातिपदिक; तुलनात्मक/अधिक्यवाचक, अव्ययवत्)

• वा: or; indeed
• वा: सम्बन्धक (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (निपात)

• दातुम्: to give
• दातुम्: प्रयोजन/कर्मप्रवृत्तिनिमित्त (तुमर्थ) — ‘देने’
• Type: Verb (infinitive)
• Root: दा (धातु) ‘देने’

• अर्हसि: you are able/fit; you ought
• अर्हसि: मुख्यक्रिया
• Type: Verb
• Root: अर्ह् (धातु) ‘योग्य/समर्थ होना’

• या: who; which
• या: Kartā (उच्छन्ती इत्यस्य) / सम्बन्धक
• Type: Relative pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• स्तोतृभ्यः: to the praisers; to the worshippers
• स्तोतृभ्यः: Sampradāna (दाता-प्राप्ता) — ‘स्तुतिकर्तृभ्यः’
• Type: Noun
• Root: स्तोतृ (प्रातिपदिक) < स्तु (धातु) + तृ (कर्तरि)

• विभावरि: O radiant one; O widely shining (Dawn)
• विभावरि: सम्बोधन
• Type: Noun (vocative epithet) / Adjective
• Root: विभावरि (प्रातिपदिक; उषसः विशेषणम्) < वि + भा (धातु ‘दीप्तौ’) + वरि/अरि (नामप्रत्यय)

• उच्छन्ती: rising; shining forth
• उच्छन्ती: Kartā (प्रमीयसे इत्यस्यापि सहवृत्ति/विशेषण)
• Type: Verb-participle
• Root: उद् + शम्/शा? (धातु: उच्छ्/उद्+छद्?; वैदिक ‘उच्छ्’ = ‘उदित/प्रकाशित होना’) → उच्छन्त् (वर्तमान कृदन्त)

• न: not
• न: निषेध
• Type: Indeclinable
• Root: न (निपात)

• प्रमीयसे: you diminish; you perish
• प्रमीयसे: मुख्यक्रिया (उषसि-सम्बोधनस्य)
• Type: Verb
• Root: प्र + मी (धातु) ‘मापन/क्षय/नाश’ (वैदिक प्रयोगे ‘क्षीयते/नश्यति’)

• सुजाते: O well-born; nobly born
• सुजाते: सम्बोधन
• Type: Adjective (vocative epithet)
• Root: सु + जात (कृदन्त/प्रातिपदिक) < जन् (धातु) + क्त (भूतकृदन्त)

• अश्वसूनृते: O (Dawn) of good truth/true speech bringing horses; O possessor of horse-winning fair praise
• अश्वसूनृते: सम्बोधन
• Type: Noun/Adjective (vocative epithet)
• Root: अश्व + सूनृत (समास-प्रातिपदिक; उषसः विशेषणम्) ; सूनृत = ‘सत्य/सु-वचन’ (प्रातिपदिक)