Mantra 9
Sukta 5.5
Rishi: Atri (Ātreya tradition) (RV 5.5)
Devata: Tvaṣṭṛ
Chandas: Gāyatrī
Samhita Patha (Devanagari)
शिवस्त्वष्टरिहा गहि विभुः पोष उत त्मना । यज्ञेयज्ञे न उदव ॥
Samhita Patha (IAST)
शि॒वस्त्व॑ष्टरि॒हा ग॑हि वि॒भुः पोष॑ उ॒त त्मना॑ । य॒ज्ञेय॑ज्ञे न॒ उद॑व ॥
Transliteration
śivás tvaṣṭar ihā́ gahi vibhúḥ póṣa utá tmanā́ | yajñé-yajñe na úd ava ||
Translation
O Tvaṣṭṛ, come here as the auspicious one—wide in thy power of increase and by thy own being; in sacrifice after sacrifice raise us upward and foster us.
Padapatha (Word Analysis)
शि॒वः । त्व॒ष्टः॒ । इ॒ह । आ॒ । ग॒हि॒ । वि॒ऽभुः । पोषे॑ । उ॒त । त्मना॑ । य॒ज्ञेऽय॑ज्ञे । नः॒ । उत् । अ॒व॒ ॥शिवः । त्वष्टः । इह । आ । गहि । विभुः । पोषे । उत । त्मना । यज्ञेयज्ञे । नः । उत् । अव ॥śivaḥ | tvaṣṭaḥ | iha | ā | gahi | vi-bhuḥ | poṣe | uta | tmanā | yajñe--yajñe | naḥ | ut | ava
Word by Word
शिवःauspicious, gracious
शिवः:
विशेषण (कर्तृपदस्य)
TypeAdjective
Rootशिव (प्रातिपदिक)
त्वाyou (as object)
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अष्टारि-हाslayer of the Aṣṭāri (a demon/foe)
अष्टारि-हा:
कर्तृ (सम्बोधनार्थे प्रयुक्तः)
TypeNoun/Adjective (epithet)
Rootअष्टारि-हन् (प्रातिपदिक; हन्-समासान्त)
गहिcome!
गहि:
क्रिया
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
विभुःall-pervading, mighty
विभुः:
विशेषण (सम्बोधितस्य)
TypeAdjective
Rootविभु (प्रातिपदिक)
पोषःnourishment, prosperity
पोषः:
कर्तृ/विशेष्य (सम्बोधितस्य गुणः)
TypeNoun
Rootपोष (प्रातिपदिक)
उतand, also
उत:
समुच्चय/अन्वय
TypeIndeclinable
Rootउत (निपात)
त्मनाby oneself; with one’s own power
त्मना:
करण (स्वयमेव/स्वशक्त्या)
TypeNoun (instrumental of manner/means)
Rootत्मन् (प्रातिपदिक; ‘स्व’/‘आत्मन्’ अर्थे)
यज्ञे-यज्ञेin each sacrifice
यज्ञे-यज्ञे:
अधिकरण
TypeNoun (reduplicated distributive)
Rootयज्ञ (प्रातिपदिक)
नःof us; our
नः:
सम्बन्ध (अस्माकम्)
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
उदवhelp (us) up/out; raise, aid
उदव:
क्रिया
TypeVerb
Rootउद् + अव (धातु ‘अव’/‘अवति’ ‘to help, favor’; उपसर्ग ‘उद्’)