HomeRig VedaMandala 5Sukta 19Mantra 5
Previous Mantra

Mantra 5

Sukta 5.19

Rishi: Atri (Ātreya)
Devata: Agni (with raśmi imagery linking fire-light; vāyu association suggests coordinated powers of breath and flame)
Chandas: Tristubh (probable)

क्रीळन्नो रश्म आ भुवः सं भस्मना वायुना वेविदानः । ता अस्य सन्धृषजो न तिग्माः सुसंशिता वक्ष्यो वक्षणेस्थाः ॥

क्रीळ॑न्नो रश्म॒ आ भु॑व॒: सं भस्म॑ना वा॒युना॒ वेवि॑दानः । ता अ॑स्य सन्धृ॒षजो॒ न ति॒ग्माः सुसं॑शिता व॒क्ष्यो॑ वक्षणे॒स्थाः ॥

krī́ḷanno raśmá ā́ bhuvaḥ sáṃ bhasmánā vāyúnā vevidā́naḥ | tā́ asya sándhṛṣajo na tig्मā́ḥ su-saṃśitā́ vakṣyò vakṣaṇe-sthā́ḥ ||

Playing, O ray, you have come—mingled with ash, with the wind, fully knowing; his forces, like keen-edged assailants, are well-sharpened, poised in the bearing-place.

क्रीळ॑न् । नः॒ । र॒श्मे॒ । आ । भु॒वः॒ । सम् । भस्म॑ना । वा॒युना॑ । वेवि॑दानः । ताः । अ॒स्य॒ । सन् । धृ॒षजः॑ । न । ति॒ग्माः । सुऽसं॑शिताः । व॒क्ष्यः॑ । व॒क्ष॒णे॒ऽस्थाः ॥क्रीळन् । नः । रश्मे । आ । भुवः । सम् । भस्मना । वायुना । वेविदानः । ताः । अस्य । सन् । धृषजः । न । तिग्माः । सुसंशिताः । वक्ष्यः । वक्षणेस्थाः ॥krīḷan | naḥ | raśme | ā | bhuvaḥ | sam | bhasmanā | vāyunā | vevidānaḥ | tāḥ | asya | san | dhṛṣajaḥ | na | tigmāḥ | su-saṃśitāḥ | vakṣyaḥ | vakṣaṇe--sthāḥ

क्रीळन्playing, sporting
क्रीळन्:
कर्तृ
TypeVerb (participle)
Rootक्रीळ् (धातु) / क्रीळन्त् (प्रातिपदिक) वर्तमान कृदन्त
नःof us / our
नः:
सम्बन्ध (genitive)
TypePronoun
Rootअस्मद्
रश्मःray, rein, beam
रश्मः:
कर्तृ (apposition to participle)
TypeNoun
Rootरश्मि-
towards, unto
:
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/निपात)
भुवःyou became / you came to be
भुवः:
क्रिया
TypeVerb
Rootभू (धातु) → भुव् (Vedic present stem)
सम्together, completely
सम्:
TypeIndeclinable
Rootसम् (उपसर्ग)
भस्मनाwith ash
भस्मना:
करण
TypeNoun
Rootभस्मन्-
वाor
वा:
TypeIndeclinable
Rootवा (निपात)
वायुनāwith wind
वायुनā:
करण
TypeNoun
Rootवायु-
वेविदानःhaving found/known; having obtained
वेविदानः:
कर्तृ
TypeVerb (participle)
Rootविद् (धातु) with reduplication: वे-विद्
ताःthose
ताः:
कर्तृ/विशेष्य (of following predicate)
TypePronoun
Rootतद्
अस्यof him / of this (one)
अस्य:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootइदम्
सन्धृषजःimpetuous ones / pressing-on (forces)
सन्धृषजः:
कर्तृ (appositional)
TypeAdjective/Noun
Rootसन्धृषज्- (प्रातिपदिक; ‘rushing/impetuous, pressing together’)
like, as
:
TypeIndeclinable
Rootन (उपमा-निपात)
तिग्माःsharp, keen
तिग्माः:
विशेषण
TypeAdjective
Rootतिग्म-
सुसंशिताःwell-whetted, well-sharpened
सुसंशिताः:
विशेषण
TypeAdjective (past participle)
Rootसु- + सं- + शि (धातु) → सं-शित (PPP) → सुसंशित-
वक्ष्यःaxles/shafts (of the chariot)
वक्ष्यः:
कर्तृ/विशेष्य
TypeNoun
Rootवक्ष्य- (प्रातिपदिक; ‘axle/shaft’ or ‘bearing-part’ in chariot imagery)
वक्षणेस्थाःstanding/placed in the axle-seat (firmly set in the axle-box)
वक्षणेस्थाः:
विशेषण
TypeAdjective
Rootवक्षणि- (प्रातिपदिक ‘axle-box/seat of the axle’) + स्था (धातु) → -स्थ (adj.)