HomeRig VedaMandala 5Sukta 11Mantra 1
Next Mantra

Mantra 1

Sukta 5.11

Devata: Agni

जनस्य गोपा अजनिष्ट जागृविरग्निः सुदक्षः सुविताय नव्यसे । घृतप्रतीको बृहता दिविस्पृशा द्युमद्वि भाति भरतेभ्यः शुचिः ॥

जन॑स्य गो॒पा अ॑जनिष्ट॒ जागृ॑विर॒ग्निः सु॒दक्ष॑: सुवि॒ताय॒ नव्य॑से । घृ॒तप्र॑तीको बृह॒ता दि॑वि॒स्पृशा॑ द्यु॒मद्वि भा॑ति भर॒तेभ्य॒: शुचि॑: ॥

jánasya gopā́ ajaniṣṭa jā́gṛvir agníḥ su-dákṣaḥ suvitā́ya návyase | ghṛtá-pratīko bṛhatā́ divi-spṛ́śā dyu-mád ví bhāti bháratebhyaḥ śúciḥ ||

The guardian of the people is born—Agni, wakeful, perfectly skilled—for a new and ever-fresh right leading. With a face of clarified light, vast and touching heaven, he shines out luminous, a pure one for the Bharatas.

जन॑स्य । गो॒पाः । अ॒ज॒नि॒ष्ट॒ । जागृ॑विः । अ॒ग्निः । सु॒ऽदक्षः॑ । सु॒वि॒ताय॑ । नव्य॑से । घृ॒तऽप्र॑तीकः । बृ॒ह॒ता । दि॒वि॒ऽस्पृशा॑ । द्यु॒ऽमत् । वि । भा॒ति॒ । भ॒र॒तेभ्यः॑ । शुचिः॑ ॥जनस्य । गोपाः । अजनिष्ट । जागृविः । अग्निः । सुदक्षः । सुविताय । नव्यसे । घृतप्रतीकः । बृहता । दिविस्पृशा । द्युमत् । वि । भाति । भरतेभ्यः । शुचिः ॥anasya | gopāḥ | ajaniṣṭa | jāgṛviḥ | agniḥ | su-dakṣaḥ | suvitāya | navyase | ghṛta-pratīkaḥ | bṛhatā | divi-spṛśā | dyu-mat | vi | bhāti | bharatebhyaḥ | śuciḥ

जनस्यof the people / of men
जनस्य:
सम्बन्ध (genitive relation)
TypeNoun
Rootजन (प्रातिपदिक) < √जन्
गोपाprotector, guardian
गोपा:
कर्तृ
TypeNoun
Rootगोपा (प्रातिपदिक; गो + पा ‘रक्षक’) < √पा (पालने)
अजनिष्टwas born / came into being
अजनिष्ट:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√जन् (जनने)
जागृविःwakeful, vigilant
जागृविः:
कर्तृ (अग्नेः विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootजागृव् (प्रातिपदिक; परिपूर्ण/वर्तमान-भाव विशेषण) < √जागृ (जागरणे)
अग्निःAgni (Fire-god)
अग्निः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
सुदक्षःskilful, capable
सुदक्षः:
कर्तृ (अग्नेः विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootसुदक्ष (प्रातिपदिक; सु- + दक्ष) < √दक्ष/दश् (दक्षत्वे/कुशलत्वे)
सुवितायfor good passage / welfare
सुविताय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootसुवित (प्रातिपदिक; सु- + वित ‘मार्ग/कल्याण’)
नव्यसेfor the new (one), for the ever-fresh
नव्यसे:
सम्प्रदान (अग्नेः/देवस्य)
TypeAdjective
Rootनव्य (प्रातिपदिक) < √नु/नव (नूतने)
घृतप्रतीकःwhose face/form is ghee-bright
घृतप्रतीकः:
कर्तृ (अग्नेः विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootघृतप्रतीक (प्रातिपदिक; घृत + प्रतीक ‘मुख/रूप’)
बृहताwith the great (might) / by greatness
बृहता:
करण/सहचर्य (विशेषण-तृतीया)
TypeAdjective
Rootबृहन्त् (प्रातिपदिक) < √बृह् (वर्धने)
दिविस्पृशाtouching heaven
दिविस्पृशा:
करण/सहचर्य (विशेषण-तृतीया)
TypeAdjective
Rootदिविस्पृश् (प्रातिपदिक; दिवि + स्पृश् ‘स्पर्श’) < √स्पृश् (स्पर्शने)
द्यु मत्brightly, with splendour
द्यु मत्:
कर्म/क्रियाविशेषण (प्रकाशस्य वस्तु/फलम्)
TypeAdjective
Rootद्यु मत् (प्रातिपदिक; द्युत्/द्युमन् ‘तेज’ + मत्) < √द्युत् (दीप्तौ)
विapart, forth, widely
वि:
(क्रियाविशेषक)
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग/निपात)
भातिshines
भाति:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√भा (दीप्तौ)
भरतेभ्यःfor the Bharatas
भरतेभ्यः:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootभरत (प्रातिपदिक; ‘भरत-जनाः’) < √भृ (भरणे)
शुचिःpure, bright
शुचिः:
कर्तृ (अग्नेः विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootशुचि (प्रातिपदिक) < √शुच् (शौचे/दीप्तौ)