HomeRig VedaMandala 4Sukta 7Mantra 2
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 2

Sukta 4.7

Rishi: Vāmadeva Gautama
Devata: Agni
Chandas: Gāyatrī (probable due to shorter pādas; verify in critical edition)

अग्ने कदा त आनुषग्भुवद्देवस्य चेतनम् । अधा हि त्वा जगृभ्रिरे मर्तासो विक्ष्वीड्यम् ॥

अग्ने॑ क॒दा त॑ आनु॒षग्भुव॑द्दे॒वस्य॒ चेत॑नम् । अधा॒ हि त्वा॑ जगृभ्रि॒रे मर्ता॑सो वि॒क्ष्वीड्य॑म् ॥

agné kadā́ ta ānuṣág bhúvad devásya cétanam | ádhā hí tvā jagṛbhriré mártāso víkṣv ī́ḍyam ||

O Agni, when shall there be for thee the continuous awakening of the godhead? For then indeed mortals seize thee and hold thee fast, adorable in the clans.

अग्ने॑ । क॒दा । ते॒ । आ॒नु॒षक् । भुव॑त् । दे॒वस्य॑ । चेत॑नम् । अध॑ । हि । त्वा॒ । ज॒गृ॒भ्रि॒रे । मर्ता॑सः । वि॒क्षु ईड्य॑म् ॥अग्ने । कदा । ते । आनुषक् । भुवत् । देवस्य । चेतनम् । अध । हि । त्वा । जगृभ्रिरे । मर्तासः । विक्षु ईड्यम् ॥agne | kadā | te | ānuṣak | bhuvat | devasya | cetanam | adha | hi | tvā | jagṛbhrire | matārsaḥ | vikṣu īḍyam

अग्नेO Agni
अग्ने:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootअग्नि- (प्रातिपदिक)
कदाwhen?
कदा:
Adhikaraṇa (काल) / प्रश्न
TypeIndeclinable
Rootकदा (अव्यय)
of you / your
:
सम्बन्ध (genitive)
TypePronoun
Rootत्वद्/युष्मद्- (सर्वनाम-प्रातिपदिक; एन्क्लिटिक)
आनुषक्in due order; successively; along
आनुषक्:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootआनुषक् (अव्यय; ‘अनु’ + -षक्)
भुवत्may it be / may it become
भुवत्:
क्रिया
TypeVerb
Rootभू (धातु)
देवस्यof the god
देवस्य:
सम्बन्ध (genitive)
TypeNoun
Rootदेव- (प्रातिपदिक)
चेतनम्the awareness; the perceiving mind/intent
चेतनम्:
कर्म (यदि ‘जगृभ्रिरे’ से) / विधेय (यदि ‘भुवत्’ से)
TypeNoun/Adjective
Rootचेतन- (प्रातिपदिक; √चित् ‘to perceive/notice’ से)
अधाthen; thereafter
अधा:
सम्बन्ध/क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootअधा (अव्यय)
हिfor; indeed
हि:
सम्बन्ध (particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (निपात)
त्वाyou
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootत्वद्/युष्मद्- (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
जगृभ्रिरेthey have grasped/held
जगृभ्रिरे:
क्रिया
TypeVerb
Rootग्रह् (धातु; √ग्रह् ‘to seize, take’)
मर्तासःmortals
मर्तासः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootमर्त- (प्रातिपदिक)
विक्षुamong the clans/settlements
विक्षु:
अधिकरण (स्थान)
TypeNoun (locative used adverbially)
Rootवि + क्षु (अव्यय/सप्तमी-बहुवचन रूप; ‘क्षु’ = ‘क्षु/क्षु’ ‘dwelling/settlement’ वेदिक)
ईड्यम्praiseworthy; worthy of praise
ईड्यम्:
कर्म-विशेषण (त्वा)
TypeAdjective
Rootईड्य- (प्रातिपदिक; √ईड्/ईळ् ‘to praise’ से)