HomeRig VedaMandala 4Sukta 54Mantra 5
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 5

Sukta 4.54

Rishi: Vāmadeva Gautama (traditional)
Devata: Savitṛ (with Indra as associated power)
Chandas: Triṣṭubh (probable)

इन्द्रज्येष्ठान्बृहद्भ्यः पर्वतेभ्यः क्षयाँ एभ्यः सुवसि पस्त्यावतः । यथायथा पतयन्तो वियेमिर एवैव तस्थुः सवितः सवाय ते ॥

इन्द्र॑ज्येष्ठान्बृ॒हद्भ्य॒: पर्व॑तेभ्य॒: क्षयाँ॑ एभ्यः सुवसि प॒स्त्या॑वतः । यथा॑यथा प॒तय॑न्तो वियेमि॒र ए॒वैव त॑स्थुः सवितः स॒वाय॑ ते ॥

indra-jyeṣṭhān bṛhad-bhyaḥ parvatebhyaḥ kṣayān ebhyaḥ suvasi pastyā-vataḥ | yathā-yathā patayanto vi-yemire evaiva tasthuḥ savitaḥ savāya te ||

From the great peaks, where Indra is foremost, you impel for these the dwelling-places rich in settled fullness; and as the winged ones spread out in their flights, so indeed they take their stations according to your impulsion, O Savitṛ.

इन्द्र॑ऽज्येष्ठान् । बृ॒हत्ऽभ्यः॑ । पर्व॑तेभ्यः॑ । क्षया॑न् । ए॒भ्यः॒ । सु॒व॒सि॒ । प॒स्त्य॑ऽवतः । यथा॑ऽयथा । प॒तय॑न्तः । वि॒ऽये॒मि॒रे । ए॒व । ए॒व । त॒स्थुः॒ । स॒वि॒त॒रिति॑ । स॒वाय॑ । ते॒ ॥इन्द्रज्येष्ठान् । बृहत्भ्यः । पर्वतेभ्यः । क्षयान् । एभ्यः । सुवसि । पस्त्यवतः । यथायथा । पतयन्तः । वियेमिरे । एव । एव । तस्थुः । सवितरिति । सवाय । ते ॥indra-jyeṣṭhān | bṛhat-bhyaḥ | parvatebhyaḥ | kṣayān | ebhyaḥ | suvasi | pastya-vataḥ | yathāyathā | patayantaḥ | vi-yemire | eva | eva | tasthuḥ | savitariti | savāya | te

इन्द्रज्येष्ठान्Indra-as-chief / having Indra as the foremost (ones)
इन्द्रज्येष्ठान्:
कर्म
TypeAdjective
Rootइन्द्र-ज्येष्ठ (प्रातिपदिक; समास)
बृहद्भ्यःfrom the great (ones)
बृहद्भ्यः:
अपादान
TypeAdjective
Rootबृहन्त् (प्रातिपदिक)
पर्वतेभ्यःfrom the mountains
पर्वतेभ्यः:
अपादान
TypeNoun
Rootपर्वत (प्रातिपदिक)
क्षयान्abodes, dwellings
क्षयान्:
कर्म
TypeNoun
Rootक्षय (प्रातिपदिक)
एभ्यःfrom these
एभ्यः:
अपादान
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
सुवसिI dwell well / I abide prosperously
सुवसि:
कर्तृ
TypeVerb
Rootसु-√वस् (धातु: वस् ‘to dwell/abide’; उपसर्ग ‘सु’)
पस्त्यावतः(those) possessing homesteads
पस्त्यावतः:
कर्म
TypeAdjective
Rootपस्त्यावत् (प्रातिपदिक; ‘having a homestead/dwelling’)
यथाas, in whatever manner
यथा:
अधिकारण (रीति/प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
यथाjust as
यथा:
अधिकारण (रीति/प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
पतयन्तःflying, speeding
पतयन्तः:
कर्तृ
TypeParticiple
Root√पत् (धातु ‘to fly/fall’) → पतयन्त् (वर्तमान कृदन्त/प्रत्यय -यन्त्)
वियेमिःthey went apart / they dispersed
वियेमिः:
कर्तृ
TypeVerb
Rootवि-√या (धातु ‘to go, move’; उपसर्ग ‘वि’)
एवjust, indeed
एव:
(निपात; बल/निश्चय)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
एवeven so
एव:
(निपात)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
तस्थुःthey stood / they remained
तस्थुः:
कर्तृ
TypeVerb
Root√स्था (धातु ‘to stand’)
सवितःO Savitṛ
सवितः:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootसवितृ (प्रातिपदिक)
सवायfor the impelling / for the stimulation
सवाय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootसव (प्रातिपदिक)
तेof you, your
ते:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)