HomeRig VedaMandala 4Sukta 5Mantra 15
Previous Mantra

Mantra 15

Sukta 4.5

Rishi: Vāmadeva Gautama
Devata: Agni
Chandas: Triṣṭubh (probable)

अस्य श्रिये समिधानस्य वृष्णो वसोरनीकं दम आ रुरोच । रुशद्वसानः सुदृशीकरूपः क्षितिर्न राया पुरुवारो अद्यौत् ॥

अ॒स्य श्रि॒ये स॑मिधा॒नस्य॒ वृष्णो॒ वसो॒रनी॑कं॒ दम॒ आ रु॑रोच । रुश॒द्वसा॑नः सु॒दृशी॑करूपः क्षि॒तिर्न रा॒या पु॑रु॒वारो॑ अद्यौत् ॥

asyá śríye samidhānásya vṛ́ṣṇo vásor ánīkaṃ dáma ā́ ruroca | ruśád vasā́naḥ sudṛ́śīkārūpaḥ kṣitír ná rāyā́ puruvā́ro ádyaut ||

For his splendour, for the Bull as he is kindled, the face of the Vast One shone out in the house. Wearing radiance, of a form made perfectly visible, he blazed—like a dwelling-place rich with plenitude, wide-doored with abundance.

अ॒स्य । श्रि॒ये । स॒म्ऽइ॒धा॒नस्य॑ । वृष्णः॑ । वसोः॑ । अनी॑कम् । दमे॑ । आ । रु॒रो॒च॒ । रुश॑त् । वसा॑नः । सु॒दृशी॑कऽरूपः । क्षि॒तिः । न । रा॒या । पु॒रु॒ऽवारः॑ । अ॒द्यौ॒त् ॥अस्य । श्रिये । सम्इधानस्य । वृष्णः । वसोः । अनीकम् । दमे । आ । रुरोच । रुशत् । वसानः । सुदृशीकरूपः । क्षितिः । न । राया । पुरुवारः । अद्यौत् ॥asya | śriye | sam-idhānasya | vṛṣṇaḥ | vasoḥ | anīkam | dame | ā | ruroca | ruśat | vasānaḥ | sudṛśīka-rūpaḥ | kṣitiḥ | na | rāyā | puru-vāraḥ | adyaut

अस्यof this (one)
अस्य:
सम्बन्ध (genitive relation)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → अस्य (षष्ठी एकवचन)
श्रियेfor (his) splendor/prosperity
श्रिये:
सम्प्रदान (purpose/for)
TypeNoun
Rootश्री (स्त्रीलिङ्ग-प्रातिपदिक)
समिधानस्यof the kindling one / of him who is being kindled
समिधानस्य:
सम्बन्ध (genitive qualifier)
TypeParticiple (Adjectival)
Rootसम्-इध् (धातु) → समिधान (कृदन्त, शतृ/शानच्-प्रत्यय; ‘kindling’)
वृष्णःof the Bull (mighty one)
वृष्णः:
सम्बन्ध (genitive qualifier)
TypeNoun (epithet)
Rootवृषन् (प्रातिपदिक; ‘bull, mighty one’)
वसोःof Vasu / of the good one
वसोः:
सम्बन्ध (genitive qualifier)
TypeNoun
Rootवसु (प्रातिपदिक; ‘good, wealth’; also epithet ‘Vasu’)
अनीकम्the face/front; the radiant appearance
अनीकम्:
कर्तृ (subject of verb)
TypeNoun
Rootअनीक (नपुंसक-प्रातिपदिक; ‘face, front, appearance, radiance’)
दमेin the house/home
दमे:
अधिकरण (locus)
TypeNoun
Rootदम (पुं/नपुं-प्रातिपदिक; ‘house, home’)
forth, unto (intensifying/goal)
:
TypeIndeclinable (preverb)
Rootआ (उपसर्ग/अव्यय)
रुरोचshone forth
रुरोच:
क्रिया
TypeVerb
Rootरुच् (धातु ‘to shine’) → रुरोच (लिट्)
रुशद्वसानःwearing brightness; clad in shining (garments)
रुशद्वसानः:
कर्तृ-विशेषण
TypeCompound/Participle
Root(i) रुशद् (विशेषण; ‘shining, bright’) + (ii) वस् (धातु ‘to clothe’) → वसान (कृदन्त, शानच्; ‘wearing’)
सुदृशीकरूपःof form that makes (things) good to see; fair-formed
सुदृशीकरूपः:
कर्तृ-विशेषण
TypeAdjective (compound)
Rootसु-दृश् (प्रातिपदिक; ‘good to see, fair’) + कृ (धातु) → -कर (agent/causative sense ‘making’) + रूप (प्रातिपदिक ‘form’)
क्षितिःthe dwelling/earth; the settlement
क्षितिः:
कर्तृ (subject of verb)
TypeNoun
Rootक्षिति (स्त्रीलिङ्ग-प्रातिपदिक; ‘dwelling, earth; abode/settlement’)
like, as
:
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
रायाwith wealth; by bounty
राया:
करण (means/with)
TypeNoun
Rootराय्/राय (स्त्रीलिङ्ग-प्रातिपदिक; ‘wealth, bounty’)
पुरुवारःhaving many boons/treasures
पुरुवारः:
कर्तृ-विशेषण
TypeAdjective (compound)
Rootपुरु (बहु ‘many’) + वार (पुं; ‘choice, boon, treasure’)
अद्यौत्shone; flashed forth
अद्यौत्:
क्रिया
TypeVerb
Rootद्युत् (धातु ‘to shine’) → अद्यौत् (लुङ्, augment a-)