HomeRig VedaMandala 4Sukta 5Mantra 1
Next Mantra

Mantra 1

Sukta 4.5

Rishi: Vāmadeva Gautama (traditional attribution for RV 4.5)
Devata: Agni Vaiśvānara
Chandas: Trishtubh (probable; verify in critical edition)

वैश्वानराय मीळ्हुषे सजोषाः कथा दाशेमाग्नये बृहद्भाः । अनूनेन बृहता वक्षथेनोप स्तभायदुपमिन्न रोधः ॥

वै॒श्वा॒न॒राय॑ मी॒ळ्हुषे॑ स॒जोषा॑: क॒था दा॑शेमा॒ग्नये॑ बृ॒हद्भाः । अनू॑नेन बृह॒ता व॒क्षथे॒नोप॑ स्तभायदुप॒मिन्न रोध॑: ॥

vaiśvānaráya mīḷhúṣe sa-jóṣāḥ kathā́ dāśemā́gnaye bṛhád-bhāḥ | anū́nena bṛhatā́ vakṣáthenópa stabhāyad upa-mín na ródhaḥ ||

To Vaiśvānara, the bountiful, in one accord—how shall we give our offering to Agni of the vast radiance? With an undiminished, wide-bearing power he has propped up the obstruction, as it were a measured limit, so the path may stand open to the growing Light.

वै॒श्वा॒न॒राय॑ । मी॒ळ्हुषे॑ । स॒ऽजोषाः॑ । क॒था । दा॒शे॒म॒ । अ॒ग्नये॑ । बृ॒हत् । भाः । अनू॑नेन । बृ॒ह॒ता । व॒क्षथे॑न । उप॑ । स्त॒भा॒य॒त् । उ॒प॒ऽमित् । न । रोधः॑ ॥वैश्वानराय । मीळ्हुषे । सजोषाः । कथा । दाशेम । अग्नये । बृहत् । भाः । अनूनेन । बृहता । वक्षथेन । उप । स्तभायत् । उपमित् । न । रोधः ॥vaiśvānarāya | mīḷhuṣe | sa-joṣāḥ | kathā | dāśema | agnaye | bṛhat | bhāḥ | anūnena | bṛhatā | vakṣathena | upa | stabhāyat | upa-mit | na | rodhaḥ

वैश्वानरायto Vaiśvānara (Agni)
वैश्वानराय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootवैश्वानर (प्रातिपदिक; अग्नि-विशेष) < विश्वानर
मीळ्हुषेto the bountiful one
मीळ्हुषे:
सम्प्रदान
TypeAdjective (used substantively)
Rootमीळ्हु (प्रातिपदिक; ‘दानशील/उदार’) < √मील्ह्/मिह् (वेद. ‘to be gracious/give’)
सजोषाःbeing in concord / of one accord
सजोषाः:
कर्तृ (वक्ता/यजमान-समूह) अथवा विशेषण-सम्बन्ध
TypeAdjective
Rootसजोषस् (प्रातिपदिक; ‘सह-तोष/सह-प्रसाद’) = स- + जोषस्
कथाhow?
कथा:
TypeIndeclinable
Rootकथा (अव्यय/प्रश्न) < किम्
दाशेमmay we offer / may we worship
दाशेम:
कर्तृ (वयं)
TypeVerb
Root√दाश् (वेद. ‘to worship/offer/give’)
अग्नयेto Agni
अग्नये:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
बृहद्भाः(we) of great radiance / great splendor
बृहद्भाः:
कर्तृ (वयं) विशेषण
TypeAdjective
Rootबृहद्भास् (प्रातिपदिक; ‘महतेजस्/महाप्रभ’) = बृहत् + भास्
अनूनेनwith what is not deficient / with unfailing (means)
अनूनेन:
करण
TypeAdjective
Rootअनून (प्रातिपदिक; ‘अपूर्ण/अहीन’ = न ऊन) अथवा अनून (वेद. ‘not lacking’)
बृहताwith the great (power/means)
बृहता:
करण
TypeAdjective
Rootबृहत् (प्रातिपदिक)
वक्षथेनwith the conveyance / with the bearing power
वक्षथेन:
करण
TypeNoun
Rootवक्षथ (प्रातिपदिक; ‘वाहन/रथ/वहन-शक्ति’; from √वह्/√वक्ष् ‘to carry’)
उपup; near; upon
उप:
TypeIndeclinable
Rootउप (उपसर्ग/अव्यय)
स्तभायत्he propped up / made firm
स्तभायत्:
कर्तृ (अग्निः/वैश्वानरः)
TypeVerb
Root√स्तभ् (स्तम्भने ‘to prop, support, make firm’)
उपमिन्नas a counterpart / in like measure
उपमिन्न:
विशेषण (रोधः) / क्रियाविशेषण
TypeAdjective/Indeclinable-like
Rootउपमिन् (प्रातिपदिक; ‘उपमान/सदृश’; here as indeclinable-like qualifier) < उप + √मा (माने/मितौ)
like; as
:
TypeIndeclinable
Rootन (निपात)
रोधःa barrier; obstruction; bank
रोधः:
कर्म/आश्रय (यत् स्तभायत्) अथवा कर्मपद
TypeNoun
Rootरोधस् (प्रातिपदिक; ‘बन्ध/अवरोध/तट’) < √रुध् (आवरणे/निरोधे)