Mantra 5
Sukta 4.48
Rishi: Vāmadeva Gautama (traditional)
Devata: Vāyu
Chandas: Triṣṭubh (probable; requires metrical confirmation)
Samhita Patha (Devanagari)
वायो शतं हरीणां युवस्व पोष्याणाम् । उत वा ते सहस्रिणो रथ आ यातु पाजसा ॥
Samhita Patha (IAST)
वायो॑ श॒तं हरी॑णां यु॒वस्व॒ पोष्या॑णाम् । उ॒त वा॑ ते सह॒स्रिणो॒ रथ॒ आ या॑तु॒ पाज॑सा ॥
Transliteration
vāyo śatáṃ hárīṇāṃ yuvásva póṣyāṇām | utá vā te sahasríṇo rátha ā́ yātu pā́jasā ||
Translation
O Vāyu, take joy in the hundred bright steeds of increase; or else let your thousand-fold chariot come here with its blazing force.
Padapatha (Word Analysis)
वायो॒ इति॑ । श॒तम् । हरी॑णाम् । यु॒वस्व॑ । पोष्या॑णाम् । उ॒त । वा॒ । ते॒ । स॒ह॒स्रिणः॑ । रथः॑ । आ । या॒तु॒ । पाज॑सा ॥वायो इति । शतम् । हरीणाम् । युवस्व । पोष्याणाम् । उत । वा । ते । सहस्रिणः । रथः । आ । यातु । पाजसा ॥vāyo iti | śatam | harīṇām | yuvasva | poṣyāṇām | uta | vā | te | sahasriṇaḥ | rathaḥ | ā | yātu | pājasā
Word by Word
वायोO Vāyu
वायो:
सम्बोधन
TypeNoun (vocative)
Rootवायु- (प्रातिपदिक)
शतम्a hundred
शतम्:
विशेषण (हरीणाम्) / परिमाण
TypeNumeral/Adjective
Rootशत- (संख्या-प्रातिपदिक)
हरीणाम्of the bay horses
हरीणाम्:
सम्बन्ध (genitive)
TypeNoun
Rootहरि- (प्रातिपदिक)
युवस्वyoke (you)!
युवस्व:
क्रिया (आज्ञा)
TypeVerb
Rootयु (धातु; ‘योजने/संयोजने’)
पोष्याणाम्of the nourishing (ones/possessions)
पोष्याणाम्:
सम्बन्ध (genitive) — ‘of the nourishing (ones/things)’
TypeAdjective (substantivized)
Rootपोष्य- (कृदन्त/विशेषण; √पुष् ‘पोषणे’ → पोष्य ‘to be nourished/that which nourishes’)
उतand / also
उत:
समुच्चय/वाक्य-सम्बन्ध
TypeIndeclinable
Rootउत (निपात)
वाor / indeed
वा:
विकल्प/समुच्चय
TypeIndeclinable
Rootवा (निपात)
तेof you / your
ते:
सम्बन्ध (genitive) — ‘thy/your’
TypePronoun
Rootत्वद्- (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
सहस्रिणःthousand-fold / having a thousand
सहस्रिणः:
विशेषण (रथः) / कर्तृ-सम्बन्ध
TypeAdjective
Rootसहस्रिन्- (प्रातिपदिक; ‘having a thousand’)
रथःchariot
रथः:
कर्तृ (आयातु) / विषय
TypeNoun
Rootरथ- (प्रातिपदिक)
आhither, towards
आ:
क्रिया-विशेषण (दिशा/सम्प्राप्ति)
TypeIndeclinable (preverb)
Rootआ (उपसर्ग/अव्यय)
यातुlet (it) come
यातु:
क्रिया
TypeVerb
Rootया (धातु; ‘गत्यर्थ’)
पाजसाwith might/strength
पाजसा:
करण (means) — ‘with strength’
TypeNoun (instrumental)
Rootपाजस्- (प्रातिपदिक; ‘strength, might, vigor’)