HomeRig VedaMandala 4Sukta 4Mantra 12
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 12

Sukta 4.4

Rishi: Vāmadeva Gautama
Devata: Agni (and his protective powers/pāyavaḥ)
Chandas: Trishtubh (probable; requires verification)

अस्वप्नजस्तरणयः सुशेवा अतन्द्रासोऽवृका अश्रमिष्ठाः । ते पायवः सध्र्यञ्चो निषद्याग्ने तव नः पान्त्वमूर ॥

अस्व॑प्नजस्त॒रण॑यः सु॒शेवा॒ अत॑न्द्रासोऽवृ॒का अश्र॑मिष्ठाः । ते पा॒यव॑: स॒ध्र्य॑ञ्चो नि॒षद्याग्ने॒ तव॑ नः पान्त्वमूर ॥

ásvapnajas taraṇáyaḥ suśévā átandrāso 'vṛkā́ aśrámiṣṭhāḥ | té pā́yavaḥ sadhryáñco niṣádyāgne táva naḥ pāntu amūra ||

Born of wakefulness, swift and full of well-being, untiring, unwolfish, least given to fatigue—may those guardians, sitting close together, O Agni, protect us; yours are they, and they protect without delusion.

अस्व॑प्नऽजः । त॒रण॑यः । सु॒ऽशेवाः॑ । अत॑न्द्रासः । अ॒वृ॒काः । अश्र॑मिष्ठाः । ते । पा॒यवः॑ । स॒ध्र्य॑ञ्चः । नि॒ऽसद्य॑ । अ॒ग्ने॒ । तव॑ । नः॒ । पा॒न्तु॒ । अ॒मू॒र॒ ॥अस्वप्नजः । तरणयः । सुशेवाः । अतन्द्रासः । अवृकाः । अश्रमिष्ठाः । ते । पायवः । सध्र्यञ्चः । निसद्य । अग्ने । तव । नः । पान्तु । अमूर ॥asvapna-jaḥ | taraṇayaḥ | su-śevāḥ | atandrāsaḥ | avṛkāḥ | aśramiṣṭhāḥ | te | pāyavaḥ | sadhryañcaḥ | ni-sadya | agne | tava | naḥ | pāntu | amūra

अस्वप्नजःsleepless; not born of sleep (ever-wakeful)
अस्वप्नजः:
Kartā (विशेषणरूपेण कर्तृपदस्य)
TypeAdjective
Rootअ-स्वप्न-ज (प्रातिपदिक; स्वप्न + ज, नञ्-पूर्वक)
तरणयःcrossers; rescuers
तरणयः:
Kartā
TypeNoun
Rootतरणि (प्रातिपदिक; √तॄ ‘to cross’ से)
सुशेवाःvery gracious; benevolent
सुशेवाः:
Kartā (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसु-शेवा (प्रातिपदिक; सु + शेव ‘kind, gracious’)
अतन्द्रासःunwearied; not sluggish
अतन्द्रासः:
Kartā (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअ-तन्द्र (प्रातिपदिक; नञ् + तन्द्र ‘sloth, drowsiness’)
अवृकाःharmless; not wolf-like
अवृकाः:
Kartā (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअ-वृक (प्रातिपदिक; नञ् + वृक ‘wolf’ → ‘wolf-less’, i.e., harmless)
अश्रमिष्ठाःleast weary; untiring
अश्रमिष्ठाः:
Kartā (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअ-श्रमिष्ठ (प्रातिपदिक; नञ् + श्रमिष्ठ ‘most weary’)
तेthey
ते:
Kartā
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम)
पायवःprotectors; guardians
पायवः:
Kartā
TypeNoun
Rootपायु (प्रातिपदिक; √पा ‘to protect’ से)
सध्र्यञ्चःright-going; proceeding straight
सध्र्यञ्चः:
Kartā (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसध्र्यञ्च् (प्रातिपदिक; ‘straight/true-going, in due course’)
निषद्यhaving sat down; sitting down
निषद्य:
(क्रियाविशेषण) — मुख्यक्रियायाः पूर्वकर्म
TypeIndeclinable (gerund)
Rootनि-√सद् (धातु; ‘to sit down’) → निषद्य (क्त्वा/ल्यप् अव्यय)
अग्नेO Agni
अग्ने:
Sambodhana
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
तवof you; your
तव:
Sambandha (सम्बन्ध/अधिकार)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
नःof us; for us
नः:
Sampradāna/हित (रक्षणस्य लाभार्थी)
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
पान्तुlet them protect
पान्तु:
Kriyā (मुख्यक्रिया)
TypeVerb
Root√पा ‘to protect’
अमूरthose (yonder ones)
अमूर:
Kartā (पान्तु इत्यस्य)
TypePronoun
Rootअमू (सर्वनाम-प्रातिपदिक; ‘those yonder’)