HomeRig VedaMandala 4Sukta 23Mantra 10
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 10

Sukta 4.23

Rishi: Vāmadeva Gautama (traditional attribution for RV 4.23)
Devata: Ṛta (Truth-Order), with cow/light symbolism as its boons
Chandas: Triṣṭubh (probable; verse-level verification needed)

ऋतं येमान ऋतमिद्वनोत्यृतस्य शुष्मस्तुरया उ गव्युः । ऋताय पृथ्वी बहुले गभीरे ऋताय धेनू परमे दुहाते ॥

ऋ॒तं ये॑मा॒न ऋ॒तमिद्व॑नोत्यृ॒तस्य॒ शुष्म॑स्तुर॒या उ॑ ग॒व्युः । ऋ॒ताय॑ पृ॒थ्वी ब॑हु॒ले ग॑भी॒रे ऋ॒ताय॑ धे॒नू प॑र॒मे दु॑हाते ॥

ṛtáṃ yemānā́ ṛtám íd vanoty ṛtásya śúṣmas turáyā u gavyúḥ | ṛtā́ya pṛthvī́ bahulé gabhīré ṛtā́ya dhenū́ paramé duhāte ||

He who holds himself to the Truth wins the Truth; the might of the Truth presses forward, seeking the luminous herds. For the Truth the wide Earth becomes abundant and deep; for the Truth the two Milch-Cows in the highest realm yield their milk (the streams of plenitude).

ऋ॒तम् । ये॒मा॒नः । ऋ॒तम् । इत् । व॒नो॒ति॒ । ऋ॒तस्य॑ । शुष्मः॑ । तु॒र॒ऽयाः । ऊँ॒ इति॑ । ग॒व्युः । ऋ॒ताय॑ । पृ॒थ्वी इति॑ । ब॒हु॒ले इति॑ । ग॒भी॒रे इति॑ । ऋ॒ताय॑ । धे॒नू इति॑ । प॒र॒मे इति॑ । दु॒हा॒ते॒ इति॑ ॥ऋतम् । येमानः । ऋतम् । इत् । वनोति । ऋतस्य । शुष्मः । तुरयाः । ऊँ इति । गव्युः । ऋताय । पृथ्वी इति । बहुले इति । गभीरे इति । ऋताय । धेनू इति । परमे इति । दुहाते इति ॥ṛtam | yemānaḥ | ṛtam | it | vanoti | ṛtasya | śuṣmaḥ | tura-yāḥ | oṃ iti | gavyuḥ | ṛtāya | pṛthvī iti | bahuleiti | gabhīre iti | ṛtāya | dhenū iti | parame iti | duhāteiti

ऋतम्truth; cosmic order (ṛta)
ऋतम्:
कर्म
TypeNoun
Rootऋत (प्रातिपदिक) < √ऋ (ऋ- गतौ/ऋ- सत्ये; ‘ऋत’ = cosmic order, truth)
येwho (those who)
ये:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
ईमानःadvancing; going onward
ईमानः:
कर्तृ (ये इमानाः = who are advancing)
TypeParticiple (Adjective)
Root√ईम्/ई (ईम- गत्यर्थः; ‘ईमान’ = going/advancing) + शतृ (वर्तमान कृदन्त)
ऋतम्ṛta (truth/order)
ऋतम्:
कर्म
TypeNoun
Rootऋत (प्रातिपदिक)
इत्indeed; just
इत्:
TypeIndeclinable
Rootइत् (निपात)
वनोतिwins; obtains
वनोति:
क्रिया
TypeVerb
Root√वन् (वन्- लाभे/प्राप्तौ)
ऋतस्यof ṛta
ऋतस्य:
सम्बन्ध (genitive)
TypeNoun
Rootऋत (प्रातिपदिक)
शुष्मःmight; vigor
शुष्मः:
कर्तृ (वाक्यांशे ‘शुष्मः’ = बलम्)
TypeNoun
Rootशुष्म (प्रातिपदिक)
तुरायाःof the swift one
तुरायाः:
सम्बन्ध (genitive)
TypeAdjective (used substantively) / Noun
Rootतुरा (प्रातिपदिक; ‘swift/impetuous’)
and; also; indeed
:
TypeIndeclinable
Rootउ (निपात)
गव्युःcow-seeking; seeking cattle
गव्युः:
कर्तृ/विशेषण (शुष्मः … गव्युः)
TypeAdjective
Rootगव्यु (प्रातिपदिक; ‘seeking cows/pasture’)
ऋतायfor ṛta; to ṛta
ऋताय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootऋत (प्रातिपदिक)
पृथ्वीthe Earth
पृथ्वी:
कर्तृ
TypeNoun
Rootपृथ्वी (प्रातिपदिक)
बहुलेbroad; abundant; wide
बहुले:
कर्तृ-विशेषण
TypeAdjective
Rootबहुल (प्रातिपदिक)
गभीरेdeep
गभीरे:
कर्तृ-विशेषण
TypeAdjective
Rootगभीर (प्रातिपदिक)
ऋतायfor ṛta; to ṛta
ऋताय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootऋत (प्रातिपदिक)
धेनूthe milch-cow
धेनू:
कर्तृ
TypeNoun
Rootधेनु (प्रातिपदिक)
परमेin the highest (place/state)
परमे:
अधिकारण
TypeAdjective
Rootपरम (प्रातिपदिक)
दुहातेthe two milk (yield)
दुहाते:
क्रिया
TypeVerb
Root√दुह् (दुह्- प्रपूरणे/दोहने ‘to milk’)