HomeRig VedaMandala 3Sukta 6Mantra 10
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 10

Sukta 3.6

Rishi: Viśvāmitra Gāthina (traditional for RV 3.6)
Devata: Agni as Hotṛ; Heaven-and-Earth as supporting powers in imagery
Chandas: Triṣṭubh (probable; confirm in critical edition)

स होता यस्य रोदसी चिदुर्वी यज्ञंयज्ञमभि वृधे गृणीतः । प्राची अध्वरेव तस्थतुः सुमेके ऋतावरी ऋतजातस्य सत्ये ॥

स होता॒ यस्य॒ रोद॑सी चिदु॒र्वी य॒ज्ञंय॑ज्ञम॒भि वृ॒धे गृ॑णी॒तः । प्राची॑ अध्व॒रेव॑ तस्थतुः सु॒मेके॑ ऋ॒ताव॑री ऋ॒तजा॑तस्य स॒त्ये ॥

sá hótā yásya ródasī cid urvī́ yajñáṃ-yajñam abhí vṛdhé gṛṇītáḥ | prā́cī adhvaréva tasthátuḥ suméke ṛtā́varī ṛtajā́tasya satyé ||

He is the Hotṛ whom even the wide Heaven-and-Earth increase by their acclaim in every sacrifice. Like two advancing pillars they stand in the rite, beautifully paired—guardians of Ṛta—established in the Truth of him who is born of Ṛta.

सः । होता॑ । यस्य॑ । रोद॑सी॒ इति॑ । चि॒त् । उ॒र्वी इति॑ । य॒ज्ञम्ऽय॑ज्ञम् । अ॒भि । वृ॒धे । गृ॒णी॒तः । प्राची॒ इति॑ । अ॒ध्व॒राऽइ॑व । त॒स्थ॒तुः । सु॒मेके॒ इति॑ सु॒ऽमेके॑ । ऋ॒तव॑री॒ इत्यृ॒तऽव॑री । ऋ॒तऽजा॑तस्य । स॒त्ये इति॑ ॥सः । होता । यस्य । रोदसी इति । चित् । उर्वी इति । यज्ञम्यज्ञम् । अभि । वृधे । गृणीतः । प्राची इति । अध्वराइव । तस्थतुः । सुमेके इति सुमेके । ऋतवरी इत्यृतवरी । ऋतजातस्य । सत्ये इति ॥saḥ | hotā | yasya | rodasī iti | cit | urvī iti | yajñam-yajñam | abhi | vṛdhe | gṛṇītaḥ | prācī iti | adhvarāiva | tasthatuḥ | sumeke itisu-meke | ṛtavarī ity ṛta-varī | ṛta-jātasya | satye iti

सःhe
सः:
Kartā
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → स
होताthe Hotṛ-priest / invoker
होता:
Kartā
TypeNoun (agent)
Root√हु (जुहोति) + तृच् → होतृ
यस्यwhose
यस्य:
Sambandha (genitive relation)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
रोदसीthe two worlds (Heaven and Earth)
रोदसी:
Kartā (with वृधे) / or Karma (with implied action)
TypeNoun (dual collective)
Rootरोदसी (द्विवचन-प्रातिपदिक; द्यावापृथिव्यौ)
चित्even
चित्:
TypeIndeclinable
Rootचित्
उर्वीbroad, wide
उर्वी:
TypeAdjective
Rootउर्वी (प्रातिपदिक)
यज्ञम्sacrifice
यज्ञम्:
Karma
TypeNoun
Rootयज्ञ (प्रातिपदिक)
यज्ञम्(each) sacrifice
यज्ञम्:
Karma
TypeNoun
Rootयज्ञ (प्रातिपदिक)
अभिtowards, over
अभि:
TypePreverb/Indeclinable
Rootअभि
वृधेgrows, increases
वृधे:
Kriyā
TypeVerb
Root√वृध् (वर्धते)
गृणीतेis praised / is sung
गृणीते:
Kriyā
TypeVerb
Root√गॄ (गृणाति/गृणीते ‘स्तु’)
प्राचीeastern, forward-facing
प्राची:
Kartā (with तस्थतुः)
TypeAdjective
Rootप्राच् (प्रातिपदिक)
अध्वरेin the rite, in the sacrifice
अध्वरे:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootअध्वर (प्रातिपदिक)
इवas, like
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
तस्थतुःthe two have stood / have taken their place
तस्थतुः:
Kriyā
TypeVerb
Root√स्था (तिष्ठति)
सु-मेकेas two good supports/pillars
सु-मेके:
Kartā (appositional to the dual subject)
TypeNoun (compound)
Rootसु (उपसर्ग/अव्यय) + मेक (प्रातिपदिक; ‘स्तम्भ/आधार’ इत्यर्थे वैदिक)
ऋतावरीthe two guardians/possessors of ṛta (cosmic order)
ऋतावरी:
Kartā
TypeAdjective/Noun
Rootऋतावरी (प्रातिपदिक; ऋत + आवरी)
ऋतजातस्यof the ṛta-born (one)
ऋतजातस्य:
Sambandha (genitive relation)
TypeAdjective
Rootऋतजात (प्रातिपदिक; ऋत + जात)
सत्येin the truth / in the true (realm)
सत्ये:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootसत्य (प्रातिपदिक)