HomeRig VedaMandala 3Sukta 5Mantra 1
Next Mantra

Mantra 1

Sukta 3.5

Rishi: Viśvāmitra Gāthina (attribution for RV 3.5)
Devata: Agni (in relation to Uṣas as illumination)
Chandas: Triṣṭubh

प्रत्यग्निरुषसश्चेकितानोऽबोधि विप्रः पदवीः कवीनाम् । पृथुपाजा देवयद्भिः समिद्धोऽप द्वारा तमसो वह्निरावः ॥

प्रत्य॒ग्निरु॒षस॒श्चेकि॑ता॒नोऽबो॑धि॒ विप्र॑: पद॒वीः क॑वी॒नाम् । पृ॒थु॒पाजा॑ देव॒यद्भि॒: समि॒द्धोऽप॒ द्वारा॒ तम॑सो॒ वह्नि॑रावः ॥

práty agnír uṣásaś cekitānáḥ ábodhi vípraḥ padavī́ḥ kavīnā́m | pṛthupā́jā devayád-bhiḥ samiddhó’pa dvā́rā támaso váhnir ā́vaḥ ||

Agni, facing the Dawn and becoming conscious, has awakened—the inspired one, the path-finder of the seers. Wide in force, kindled by those who seek the Divine, the carrier has opened the doors of darkness.

प्रति॑ । अ॒ग्निः । उ॒षसः॑ । चेकि॑तानः । अबो॑धि । विप्रः॑ । प॒द॒ऽवीः । क॒वी॒नाम् । पृ॒थु॒ऽपाजाः॑ । दे॒व॒यत्ऽभिः॑ । समि॑द्धः । अप॑ । द्वारा॑ । तम॑सः । वह्निः॑ । आ॒व॒रित्या॑वः ॥प्रति । अग्निः । उषसः । चेकितानः । अबोधि । विप्रः । पदवीः । कवीनाम् । पृथुपाजाः । देवयत्भिः । समिद्धः । अप । द्वारा । तमसः । वह्निः । आवरित्यावः ॥prati | agniḥ | uṣasaḥ | cekitānaḥ | abodhi | vipraḥ | pada-vīḥ | kavīnām | pṛthu-pājāḥ | devayat-bhiḥ | samiddhaḥ | apa | dvārā | tamasaḥ | vahniḥ | āvar ity āvaḥ

प्रतिtowards, in response to
प्रति:
TypeIndeclinable
Rootप्रति (उपसर्ग/निपात)
अग्निःAgni (fire-god)
अग्निः:
Kartā
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
उषसःof Dawn (Uṣas)
उषसः:
सम्बन्ध (genitive)
TypeNoun
Rootउषस् (प्रातिपदिक)
and
:
TypeIndeclinable
Rootच (निपात)
चेकितानःbeing perceptive/manifest, taking notice
चेकितानः:
Kartā (अग्निः के विशेषणम्)
TypeVerb (participle)
Rootचिकित्/चकेत् (धातु; ‘to perceive, be aware, appear’)
अबोधिawoke, became awake
अबोधि:
Kartā (अग्निः)
TypeVerb
Rootबुध् (धातु; ‘to awake, notice’)
विप्रःthe inspired sage (poet-priest)
विप्रः:
Kartā/विशेषण (अग्निः)
TypeNoun
Rootविप्र (प्रातिपदिक)
पदवीःthe path/track, guide-way
पदवीः:
समानााधिकरण/विशेषण (अग्निः)
TypeNoun
Rootपदवी (प्रातिपदिक)
कवीनाम्of the seers/poets
कवीनाम्:
सम्बन्ध (genitive)
TypeNoun
Rootकवि (प्रातिपदिक)
पृथुपाजाःbroad-flamed / wide-radiant
पृथुपाजाः:
विशेषण (अग्निः)
TypeAdjective
Rootपृथु-पाजस् (बहुव्रीहि/कर्मधारय-समास; प्रातिपदिक)
देवयद्भिःby the god-seeking (worshippers)
देवयद्भिः:
Karaṇa
TypeAdjective (participle used as noun)
Rootदेवयत् (कृदन्त-प्रातिपदिक; √देवय्/देवयति ‘to seek/worship the gods’)
समिद्धःkindled, enkindled
समिद्धः:
Kartā (अग्निः के विशेषणम्)
TypeVerb (participle)
Rootसम्-इध् (धातु; ‘to kindle’) → समिद्ध (कृदन्त)
अपaway, forth
अप:
TypeIndeclinable
Rootअप (उपसर्ग/अव्यय)
द्वाराःdoors, gates
द्वाराः:
Karma (अप + √वृ/√वह्-भावे ‘to open/drive away’ के लक्ष्यरूपेण) / अधिकरण-भाव
TypeNoun
Rootद्वार (प्रातिपदिक)
तमसःof darkness
तमसः:
सम्बन्ध (genitive)
TypeNoun
Rootतमस् (प्रातिपदिक)
वह्निःthe bearer/conveyor; fire
वह्निः:
Kartā (अग्निः के पर्याय/विशेषण)
TypeNoun
Rootवह्नि (प्रातिपदिक)
आवःhelped, gave aid
आवः:
Kartā (वह्निः/अग्निः)
TypeVerb
Rootअव् (धातु; ‘to help, favor, protect’)