HomeRig VedaMandala 3Sukta 31Mantra 16
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 16

Sukta 3.31

Rishi: Viśvāmitra Gāthina (traditional)
Devata: Indra (or the Indra-led power) with Soma-purification/waters imagery
Chandas: Triṣṭubh (probable; requires verification)

अपश्चिदेष विभ्वो दमूनाः प्र सध्रीचीरसृजद्विश्वश्चन्द्राः । मध्वः पुनानाः कविभिः पवित्रैर्द्युभिर्हिन्वन्त्यक्तुभिर्धनुत्रीः ॥

अ॒पश्चि॑दे॒ष वि॒भ्वो॒३॒॑ दमू॑ना॒: प्र स॒ध्रीची॑रसृजद्वि॒श्वश्च॑न्द्राः । मध्व॑: पुना॒नाः क॒विभि॑: प॒वित्रै॒र्द्युभि॑र्हिन्वन्त्य॒क्तुभि॒र्धनु॑त्रीः ॥

apáś cid eṣá vibhvò damūnā́ḥ prá sadhrī́cīr asṛjad viśvá-candrāḥ | mádhvaḥ punānā́ḥ kavíbhiḥ pavítrair dyúbhir hinvanty aktúbhir dhánutrīḥ ||

Even the waters this all-pervading lord of the house sent forth in a straight, united flow, making them universally shining. Purifying the sweetness, driven by the seers with their strainers, they urge on the streams by days and nights, bearing their protection.

अ॒पः । चि॒त् । ए॒षः । वि॒ऽभ्वः॑ । दमू॑नाः । प्र । स॒ध्रीचीः॑ । अ॒सृ॒ज॒त् । वि॒श्वऽच॑न्द्राः । मध्वः॑ । पु॒ना॒नाः । क॒विऽभिः॑ । प॒वित्रैः॑ । द्युऽभिः॑ । हि॒न्व॒न्ति॒ । अ॒क्तुऽभिः॑ । धनु॑त्रीः ॥अपः । चित् । एषः । विभ्वः । दमूनाः । प्र । सध्रीचीः । असृजत् । विश्वचन्द्राः । मध्वः । पुनानाः । कविभिः । पवित्रैः । द्युभिः । हिन्वन्ति । अक्तुभिः । धनुत्रीः ॥apaḥ | cit | eṣaḥ | vi-bhvaḥ | damūnāḥ | pra | sadhrīcīḥ | asṛjat | viśva-candrāḥ | madhvaḥ | punānāḥ | kavi-bhiḥ | pavitraiḥ | dyu-bhiḥ | hinvanti | aktu-bhiḥ | dhanutrīḥ

अपःwaters
अपः:
कर्म
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक)
चित्even
चित्:
TypeIndeclinable
Rootचित् (अव्यय)
एषःthis (one)
एषः:
कर्ता
TypePronoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
विभ्वःall-pervading, mighty
विभ्वः:
कर्ता (एषः इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootविभु (प्रातिपदिक)
दमूनाःhouse-lord, master of the house
दमूनाः:
कर्ता (एषः इत्यस्य विशेषणम्)
TypeNoun/Adjective
Rootदमूना (प्रातिपदिक; ‘गृह/दम-सम्बद्धः’, ‘गृहपति/गृहस्थः’ इत्यर्थे)
प्रforth, forward
प्र:
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग/अव्यय)
सध्रीचीःstraight/direct (courses/streams)
सध्रीचीः:
कर्म
TypeAdjective
Rootसध्रीच्/सध्रीची (प्रातिपदिक; ‘एकदिशं/सम्यक्’ इत्यर्थे)
असृजत्he released, sent forth
असृजत्:
TypeVerb
Rootसृज्
विश्वाःall
विश्वाः:
कर्ता
TypeAdjective
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
चन्द्राःbright, shining
चन्द्राः:
कर्ता (विश्वाः इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective/Noun
Rootचन्द्र (प्रातिपदिक)
मध्वःof sweetness / of honey (soma)
मध्वः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootमधु (प्रातिपदिक)
पुनानाःpurifying themselves / being purified
पुनानाः:
कर्ता
TypeParticiple
Rootपू (धातु) → पुनान (शतृ/शानच्-प्रत्यय; आत्मनेपदी वर्तमान कृदन्त)
कविभिःby the seers
कविभिः:
करण
TypeNoun
Rootकवि (प्रातिपदिक)
पवित्रैःwith strainers/filters
पवित्रैः:
करण
TypeNoun
Rootपवित्र (प्रातिपदिक)
द्युभिःwith lights / with bright (rays)
द्युभिः:
करण
TypeNoun
Rootद्युभ्/द्युभि (प्रातिपदिक; ‘द्युत्/प्रकाश’ सम्बन्धि)
हिन्वन्तिthey impel, set in motion
हिन्वन्ति:
TypeVerb
Rootहिव्/हिन्व् (धातु; ‘प्रेरणे/चोदने’)
अक्तुभिःwith nights / with dark (times)
अक्तुभिः:
करण
TypeNoun
Rootअक्तु (प्रातिपदिक; ‘रात्रि/अन्धकार’ अथवा ‘अञ्जन/रञ्जन’ सम्बन्धि)
धनुत्रीःbow-shaped (courses/lines), arched ones
धनुत्रीः:
कर्म
TypeNoun/Adjective
Rootधनुत्री (प्रातिपदिक; ‘धनुषः/धन्वनः सम्बन्धिनी’, ‘धनुर्वत्-वक्रा’ इत्यर्थे)