Mantra 1
Sukta 3.11
Rishi: Viśvāmitra Gāthina (traditional attribution for RV 3.11)
Devata: Agni
Chandas: Gāyatrī (probable for RV 3.11.1; requires metrical confirmation)
Samhita Patha (Devanagari)
अग्निर्होता पुरोहितोऽध्वरस्य विचर्षणिः । स वेद यज्ञमानुषक् ॥
Samhita Patha (IAST)
अ॒ग्निर्होता॑ पु॒रोहि॑तोऽध्व॒रस्य॒ विच॑र्षणिः । स वे॑द य॒ज्ञमा॑नु॒षक् ॥
Transliteration
agnír hótā purohíto ’dhvarásya vícarṣaṇiḥ | sá veda yajñám ānuṣák ||
Translation
Agni, the invoking priest set in front, the wide-seeing of the sacrifice—he knows the human offering in its right sequence, and leads it by the truth of his discernment.
Padapatha (Word Analysis)
अ॒ग्निः । होता॑ । पु॒रःऽहि॑तः । अ॒ध्व॒रस्य॑ । विऽच॑र्षणिः । सः । वे॒द॒ । य॒ज्ञम् । आ॒नु॒षक् ॥अग्निः । होता । पुरःहितः । अध्वरस्य । विचर्षणिः । सः । वेद । यज्ञम् । आनुषक् ॥agniḥ | hotā | puraḥ-hitaḥ | adhvarasya | vi-carṣaṇiḥ | saḥ | veda | yajñam | ānuṣak
Word by Word
अग्निःAgni (fire-god)
अग्निः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअग्नि- (प्रातिपदिक)
होताthe Hotṛ priest / invoker
होता:
कर्तृ (अग्नेः विशेषणम्)
TypeNoun (agent)
Root√हु (जुहोति) → होतृ- (कृदन्त, तृच्)
पुरोहितःthe one placed in front; household priest
पुरोहितः:
कर्तृ (अग्नेः विशेषणम्)
TypeNoun/Adjective
Rootपुरस्- + √धा (हित-; नि. ‘placed’) → पुरोहित- (प्रातिपदिक)
अध्वरस्यof the rite/sacrifice
अध्वरस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootअध्वर- (प्रातिपदिक)
विचर्षणिःfar-seeing; widely ruling/active
विचर्षणिः:
कर्तृ (अग्नेः विशेषणम्)
TypeAdjective (epithet)
Rootविचर्षणि- (प्रातिपदिक; ‘widely/variously seeing/active’)
सःhe
सः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम)
वेदknows
वेद:
क्रिया
TypeVerb
Root√विद् (वेद)
यज्ञम्the sacrifice
यज्ञम्:
कर्म
TypeNoun
Rootयज्ञ- (प्रातिपदिक)
अनुषक्in due order; successively; according to rule
अनुषक्:
(क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअनुषक् (अव्यय; from anu- + √सञ्ज्/सच्? fixed Vedic adverb)