Mantra 1
Sukta 2.8
Rishi: Gṛtsamada (Bhārgava) (traditional attribution for RV 2.8)
Devata: Agni
Chandas: Gāyatrī (probable)
Samhita Patha (Devanagari)
वाजयन्निव नू रथान्योगाँ अग्नेरुप स्तुहि । यशस्तमस्य मीळ्हुषः ॥
Samhita Patha (IAST)
वा॒ज॒यन्नि॑व॒ नू रथा॒न्योगाँ॑ अ॒ग्नेरुप॑ स्तुहि । य॒शस्त॑मस्य मी॒ळ्हुष॑: ॥
Transliteration
vājayánn iva nū́ rathā́n yógāṃ agnér úpa stuhi | yaśás-tamasya mīḷhúṣaḥ ||
Translation
As one urging on the plenitudes of force, now praise the yokes and chariots of Agni—the most glorious of the bounteous giver—his means of swift inner advance.
Padapatha (Word Analysis)
वा॒ज॒यन्ऽइ॑व । नु । रथा॑न् । योगा॑न् । अ॒ग्नेः । उप॑ । स्तु॒हि॒ । य॒शःऽत॑मस्य । मी॒ळ्हुषः॑ ॥वाजयन्इव । नु । रथान् । योगान् । अग्नेः । उप । स्तुहि । यशःतमस्य । मीळ्हुषः ॥vājayan-iva | nu | rathān | yogān | agneḥ | upa | stuhi | yaśaḥ-tamasya | mīḷhuṣaḥ
Word by Word
वाजयन्bestowing/impelling (prizes, strength)
वाजयन्:
कर्तृ (अग्निः—‘वाजयन्’ इति विशेषणम्)
TypeVerb (participle)
Rootवाजय् (नामधातु < वाज ‘बल/पुरस्कार’) / √वाज् (वाजयति)
इवlike, as
इव:
—
TypeIndeclinable
Rootइव
नुnow, indeed
नु:
—
TypeIndeclinable
Rootनु
रथान्chariots
रथान्:
कर्म (योगान्/युजः—योज्य-वस्तु) अथवा स्तुहि-क्रियायाः विषयः
TypeNoun
Rootरथ
योगान्yokes, teams, harnessings
योगान्:
कर्म (स्तुहि—‘praise (the) yokes/teams’)
TypeNoun
Rootयोग
अग्नेःof Agni
अग्नेः:
सम्बन्ध (योगान्/रथान्—अग्नेः) अथवा स्तुत्य-सम्बन्धः
TypeNoun
Rootअग्नि
उपnear, towards; up (as preverb)
उप:
— (स्तुहि इत्यस्य उपसर्गभावः)
TypeIndeclinable (preverb) / particle
Rootउप
स्तुहिpraise!
स्तुहि:
क्रिया (आह्वान/आदेशः) — कर्ता: त्वम् (ऋषिः/स्तोता)
TypeVerb
Root√स्तु (स्तौति)
यशस्तमस्यof the most glorious/famed
यशस्तमस्य:
सम्बन्ध (मीळ्हुषः—‘of the most glorious giver’)
TypeAdjective (superlative)
Rootयशस् + तमप् (तम) प्रत्यय
मीळ्हुषःof the giver/rewarder
मीळ्हुषः:
सम्बन्ध (अग्नेः—‘of the rewarding/giving one’)
TypeNoun (agentive)
Rootमीळ्हु (प्रातिपदिक; ‘दानशील/पुरस्कर्तृ’) < √मिळ्ह्/√मृळ्ह् (वेद. ‘to give, to reward’)