HomeRig VedaMandala 2Sukta 4Mantra 3
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 3

Sukta 2.4

Rishi: Gṛtsamada
Devata: Agni
Chandas: Triṣṭubh (probable; needs metrical verification)

अग्निं देवासो मानुषीषु विक्षु प्रियं धुः क्षेष्यन्तो न मित्रम् । स दीदयदुशतीरूर्म्या आ दक्षाय्यो यो दास्वते दम आ ॥

अ॒ग्निं दे॒वासो॒ मानु॑षीषु वि॒क्षु प्रि॒यं धु॑: क्षे॒ष्यन्तो॒ न मि॒त्रम् । स दी॑दयदुश॒तीरूर्म्या॒ आ द॒क्षाय्यो॒ यो दास्व॑ते॒ दम॒ आ ॥

agníṃ devā́so mā́nuṣīṣu vikṣú priyaṃ dhuḥ kṣeṣyánto ná mítram | sá dīdayad uśatī́r ū́rmyā ā́ dakṣā́yyo yó dā́svate dámē ā́ ||

The Gods placed Agni, their beloved, among the human clans, as one fosters a friend like Mitra. He shines forth with waves of eager delight; he who is to be increased by skill comes to the giver in the home.

अ॒ग्निम् । दे॒वासः॑ । मानु॑षीषु । वि॒क्षु । प्रि॒यम् । धुः॒ । क्षे॒ष्यन्तः॑ । न । मि॒त्रम् । सः । दी॒द॒य॒त् । उ॒श॒तीः । ऊर्म्याः॑ । आ । द॒क्षाय्यः॑ । यः । दास्व॑ते । दमे॑ । आ ॥अग्निम् । देवासः । मानुषीषु । विक्षु । प्रियम् । धुः । क्षेष्यन्तः । न । मित्रम् । सः । दीदयत् । उशतीः । ऊर्म्याः । आ । दक्षाय्यः । यः । दास्वते । दमे । आ ॥agnim | devāsaḥ | mānuṣīṣu | vikṣu | priyam | dhuḥ | kṣeṣyantaḥ | na | mitram | saḥ | dīdayat | uśatīḥ | ūrmyāḥ | ā | dakṣāyyaḥ | yaḥ | dāsvate | dame | ā

अग्निम्Agni (as object)
अग्निम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअग्नि- (प्रातिपदिक)
देवासःthe gods
देवासः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootदेव- (प्रातिपदिक)
मानुषीषुamong human (women/folk); in human (dwellings/communities)
मानुषीषु:
अधिकरण
TypeAdjective (used substantively)
Rootमानुषी- (प्रातिपदिक)
विक्षुin the clans/settlements
विक्षु:
अधिकरण
TypeNoun
Rootविश्- (प्रातिपदिक)
प्रियम्dear, beloved
प्रियम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootप्रिय- (प्रातिपदिक)
धुःthey have placed/installed
धुः:
क्रिया
TypeVerb
Rootधा (डुधाञ्) धातु
क्षेष्यन्तःdwelling, abiding
क्षेष्यन्तः:
कर्तृ
TypeVerb (participle)
Rootक्षि (क्षि/क्षे) धातु
like, as
:
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
मित्रम्a friend; Mitra
मित्रम्:
उपमान (कर्मसदृश)
TypeNoun
Rootमित्र- (प्रातिपदिक)
सःhe (Agni)
सः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
दीदयत्he shone, made to shine
दीदयत्:
क्रिया
TypeVerb
Rootदीद्/दी (दीप्तौ) धातु
उशतीःthe eager/desiring (fem.)
उशतीः:
कर्म
TypeAdjective (used substantively)
Rootउशती- (प्रातिपदिक; उशत्/उशती ‘desiring, eager’)
ऊर्म्याःwaves, billows
ऊर्म्याः:
कर्म
TypeNoun
Rootऊर्मि- (प्रातिपदिक)
towards, forth
:
TypeIndeclinable (preverb)
Rootआ (उपसर्ग/अव्यय)
दक्षाय्यःfit for skill/rite; worthy of दक्ष (ability/ritual power)
दक्षाय्यः:
कर्तृ (विशेषण)
TypeAdjective
Rootदक्षाय्य- (प्रातिपदिक; ‘दक्ष’/‘दक्ष्य’ से व्युत्पन्न, ‘दक्ष-सम्बन्धी/दक्ष-योग्य’)
यःwho
यः:
कर्तृ
TypePronoun (relative)
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
दास्वतेto the giver (patron)
दास्वते:
सम्प्रदान
TypeAdjective (used substantively)
Rootदास्वत्- (प्रातिपदिक; ‘giving, generous’)
दमेin the house/home
दमे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootदम- (प्रातिपदिक)
(emphatic/particle)
:
TypeIndeclinable
Rootआ (अव्यय)