HomeRig VedaMandala 2Sukta 22Mantra 4
Previous Mantra

Mantra 4

Sukta 2.22

Rishi: Gṛtsamada (Bhārgava)
Devata: Indra
Chandas: Jagatī (likely)

तव त्यन्नर्यं नृतोऽप इन्द्र प्रथमं पूर्व्यं दिवि प्रवाच्यं कृतम् । यद्देवस्य शवसा प्रारिणा असुं रिणन्नपः । भुवद्विश्वमभ्यादेवमोजसा विदादूर्जं शतक्रतुर्विदादिषम् ॥

तव॒ त्यन्नर्यं॑ नृ॒तोऽप॑ इन्द्र प्रथ॒मं पू॒र्व्यं दि॒वि प्र॒वाच्यं॑ कृ॒तम् । यद्दे॒वस्य॒ शव॑सा॒ प्रारि॑णा॒ असुं॑ रि॒णन्न॒पः । भुव॒द्विश्व॑म॒भ्यादे॑व॒मोज॑सा वि॒दादूर्ज॑ं श॒तक्र॑तुर्वि॒दादिष॑म् ॥

táva tyán nár yaṃ nṛtó ’pa índra prathamáṃ pū́rvyaṃ diví prá-vācyaṃ kṛtám | yád devásya śávasā prá ariṇā ásuṃ riṇánn ápaḥ | bhúvad víśvam abhý ā́devam ójasā vidā́d ūrjáṃ śatákratur vidā́d íṣam ||

Yours is that manly deed, O Indra, first and ancient, to be proclaimed in heaven: when by the god’s might you set free the life-breath, breaking open the waters. Then all that was undivine became divine by your force; O hundred-powered, you found the nourishment and you found the impulsion.

तव॑ । त्यत् । नर्य॑म् । नृ॒तो॒ इति॑ । अपः॑ । इ॒न्द्र॒ । प्र॒थ॒मम् । पू॒र्व्यम् । दि॒वि । प्र॒ऽवाच्य॑म् । कृ॒तम् । यत् । दे॒वस्य॑ । शव॑सा । प्र । अरि॑णा । असु॑म् । रि॒णन् । अ॒पः । भुव॑त् । विश्व॑म् । अ॒भि । अदे॑वम् । ओज॑सा । वि॒दात् । ऊर्ज॑म् । श॒तऽक्र॑तुः । वि॒दात् । इष॑म् ॥तव । त्यत् । नर्यम् । नृतो इति । अपः । इन्द्र । प्रथमम् । पूर्व्यम् । दिवि । प्रवाच्यम् । कृतम् । यत् । देवस्य । शवसा । प्र । अरिणा । असुम् । रिणन् । अपः । भुवत् । विश्वम् । अभि । अदेवम् । ओजसा । विदात् । ऊर्जम् । शतक्रतुः । विदात् । इषम् ॥tava | tyat | naryam | nṛtaḥ | apa | indra | prathamam | pūrvyam | divi | pra-vācyam | kṛtam | yat | devasya | śavasā | pra | ariṇā | asum | riṇan | apaḥ | bhuvat | viśvam | abhi | adevam | ojasā | vidāt | ūrjam | śata-kratuḥ | vidāt | iṣam

तवof you, your
तव:
सम्बन्ध (genitival relation)
TypePronoun
Rootत्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
तत्that
तत्:
कर्म (object; with implied ‘कृतम्’/‘प्रवाच्यम्’)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
नर्यम्manly, heroic (deed)
नर्यम्:
विशेषण/कर्म
TypeAdjective/Noun
Rootनर्य (प्रातिपदिक; ‘नर’ से)
नृतोःof the dancer/warrior (epithet; of Indra)
नृतोः:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootनृतु (प्रातिपदिक)
अपःthe waters
अपः:
कर्म
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक)
इन्द्रO Indra
इन्द्र:
सम्बोधन
TypeNoun (vocative)
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
प्रथमम्first
प्रथमम्:
विशेषण
TypeAdjective
Rootप्रथम (प्रातिपदिक)
पूर्व्यम्ancient, primeval
पूर्व्यम्:
विशेषण
TypeAdjective
Rootपूर्व्य (प्रातिपदिक; ‘पूर्व’ से)
दिविin heaven
दिवि:
अधिकरण
TypeNoun
Rootदिव् (प्रातिपदिक)
प्रवाच्यम्to be proclaimed, praiseworthy
प्रवाच्यम्:
विशेषण (of ‘तत्/नर्यम्’)
TypeVerbal adjective (gerundive)
Rootप्र + वच् (धातु) → प्रवाच्य (कृदन्त)
कृतम्done, accomplished
कृतम्:
विधेय/विशेषण (done, accomplished)
TypePast passive participle
Rootकृ (धातु) → कृत (कृदन्त; भूतकृत)
यत्which, that (deed)
यत्:
सम्बन्ध (relative; links to following clause)
TypeRelative pronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
देवस्यof the god
देवस्य:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
शवसाby (his) might
शवसा:
करण
TypeNoun
Rootशवस् (प्रातिपदिक)
प्रforth, forward
प्र:
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग/अव्यय)
अरिणाःyou impelled/raised
अरिणाः:
कर्तृ (implicit ‘त्वम्’)
TypeVerb
Rootऋ (धातु; Vedic: ‘to set in motion/impel/raise’) + प्र
असुम्breath, life
असुम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअसु (प्रातिपदिक)
रिणन्setting in motion, impelling
रिणन्:
कर्तृ (participial, agreeing with implied agent Indra)
TypePresent participle
Rootऋ (धातु) → रिणत्/रिणन् (वेदिक वर्तमान कृदन्त)
अपःthe waters
अपः:
कर्म
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक)
भुवत्becoming, coming to be
भुवत्:
विधेय/विशेषण
TypePresent participle
Rootभू (धातु) → भुवत् (वर्तमान कृदन्त)
विश्वम्all, the whole
विश्वम्:
कर्म/विधेय (context: ‘the whole/all’)
TypeAdjective/Noun
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
अभिtowards, over
अभि:
TypeIndeclinable
Rootअभि (उपसर्ग/अव्यय)
to, unto
:
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/अव्यय)
देवम्the god
देवम्:
कर्म (goal/object with अभि-आ)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
ओजसाby strength
ओजसा:
करण
TypeNoun
Rootओजस् (प्रातिपदिक)
विदात्he found/obtained
विदात्:
क्रिया
TypeVerb
Rootविद् (धातु; ‘to find/know’) + आ
ऊर्जम्strength, nourishment
ऊर्जम्:
कर्म
TypeNoun
Rootऊर्ज् (प्रातिपदिक)
शतक्रतुःthe hundred-powered (Indra)
शतक्रतुः:
कर्तृ
TypeNoun/Epithet
Rootशत-क्रतु (प्रातिपदिक; बहुव्रीहि)
विदात्he found/obtained
विदात्:
क्रिया
TypeVerb
Rootविद् (धातु) + आ
इषम्refreshment, prosperity
इषम्:
कर्म
TypeNoun
Rootइष्/इषा (प्रातिपदिक)