HomeRig VedaMandala 2Sukta 12Mantra 1
Next Mantra

Mantra 1

Sukta 2.12

Rishi: Gṛtsamada (Bhārgava)
Devata: Indra
Chandas: Jagatī (RV 2.12 is classically Jagatī; verify per critical edition—many verses are Jagatī with refrain-like close)

यो जात एव प्रथमो मनस्वान्देवो देवान्क्रतुना पर्यभूषत् । यस्य शुष्माद्रोदसी अभ्यसेतां नृम्णस्य मह्ना स जनास इन्द्रः ॥

यो जा॒त ए॒व प्र॑थ॒मो मन॑स्वान्दे॒वो दे॒वान्क्रतु॑ना प॒र्यभू॑षत् । यस्य॒ शुष्मा॒द्रोद॑सी॒ अभ्य॑सेतां नृ॒म्णस्य॑ म॒ह्ना स ज॑नास॒ इन्द्र॑: ॥

yó jātá evá prathamó mánasvān devó devā́n kratúnā paryábhūṣat | yásya śúṣmād ródasī abhyàsetāṃ nṛmṇásya mahnā́ sá janāsa índraḥ ||

He who, born at once as the first, the luminous-minded god, encompassed the gods by his will and power of action; from whose force Heaven and Earth were set trembling—by the greatness of his heroic might: he, O peoples, is Indra.

यः । जा॒तः । ए॒व । प्र॒थ॒मः । मन॑स्वान् । दे॒वः । दे॒वान् । क्रतु॑ना । प॒रि॒ऽअभू॑षत् । यस्य॑ । शुष्मा॑त् । रोद॑सी॒ इति॑ । अभ्य॑सेताम् । नृ॒म्णस्य॑ । म॒ह्ना । सः । ज॒ना॒सः॒ । इन्द्रः॑ ॥यः । जातः । एव । प्रथमः । मनस्वान् । देवः । देवान् । क्रतुना । परिअभूषत् । यस्य । शुष्मात् । रोदसी इति । अभ्यसेताम् । नृम्णस्य । मह्ना । सः । जनासः । इन्द्रः ॥yaḥ | jātaḥ | eva | prathamaḥ | manasvān | devaḥ | devān | kratunā | pari-abhūṣat | yasya | śuṣmāt | rodasī iti | abhyasetām | nṛmṇasya | mahnā | saḥ | janāsaḥ | indraḥ

यःwho
यः:
Kartā
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
जातःborn
जातः:
Kartā
TypeVerb-derived participle
Root√जन् (जनि) → जात (क्त)
एवindeed, just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
प्रथमःfirst
प्रथमः:
Kartā
TypeAdjective
Rootप्रथम (प्रातिपदिक)
मनस्वान्thoughtful, possessing mind/intent
मनस्वान्:
Kartā
TypeAdjective
Rootमनस् + वत् (मतुप्) → मनस्वत्
देवःthe god
देवः:
Kartā
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
देवान्the gods
देवान्:
Karma
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
क्रतुनाby (his) resolve/insight/power
क्रतुना:
Karaṇa
TypeNoun
Rootक्रतु (प्रातिपदिक)
परिaround, fully
परि:
TypePreverb/Indeclinable
Rootपरि
अभूषत्adorned/arrayed (them), made splendid
अभूषत्:
TypeVerb
Root√भूष् (अलङ्कारे/शोभने)
यस्यwhose
यस्य:
Sambandha (genitive relation)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
शुष्मात्from (his) might/impetuous power
शुष्मात्:
Apādāna
TypeNoun
Rootशुष्म (प्रातिपदिक)
रोदसीthe two worlds (heaven and earth)
रोदसी:
Kartā
TypeNoun
Rootरोदसी (द्विवचन-प्रातिपदिक; द्यावापृथिव्यौ)
अभिtowards, upon
अभि:
TypePreverb/Indeclinable
Rootअभि
असेताम्leaned/settled (towards him), yielded
असेताम्:
TypeVerb
Root√सि/√स्यन्द्? (Vedic: √सि ‘to lie/settle/lean’ used with अभि; traditional pada: असेताम्)
नृम्णस्यof manly power/heroic strength
नृम्णस्य:
Sambandha (genitive relation)
TypeNoun
Rootनृम्ण (प्रातिपदिक)
मह्नाby (his) greatness
मह्ना:
Karaṇa
TypeNoun
Rootमघन्/महन् (प्रातिपदिक; ‘greatness’) → मह्ना (instr.)
सःhe
सः:
Kartā
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
जनासःpeoples, men
जनासः:
Kartā (in apposition/vocative-like address in sense)
TypeNoun
Rootजन (प्रातिपदिक) / जना (Vedic plural) → जनास्
इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
Kartā
TypeNoun (proper)
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)