HomeRig VedaMandala 10Sukta 88Mantra 19
Previous Mantra

Mantra 19

Sukta 10.88

Devata: Mātariśvan (carrier of Agni/prāṇa) in relation to Uṣas and yajña
Chandas: Trishtubh (probable)

यावन्मात्रमुषसो न प्रतीकं सुपर्ण्यो वसते मातरिश्वः । तावद्दधात्युप यज्ञमायन्ब्राह्मणो होतुरवरो निषीदन् ॥

या॒व॒न्मा॒त्रमु॒षसो॒ न प्रती॑कं सुप॒र्ण्यो॒३॒॑ वस॑ते मातरिश्वः । ताव॑द्दधा॒त्युप॑ य॒ज्ञमा॒यन्ब्रा॑ह्म॒णो होतु॒रव॑रो नि॒षीद॑न् ॥

yā́van-mā́tram uṣáso ná pratī́kaṁ suparṇyò vasate mātáriśvāḥ | tā́vad dadhā́ty úpa yajñám ā́yan brā́hmaṇo hotúr ávaro ní-sīdan ||

As far as the measure of Dawn’s appearing reaches, so far the fair-winged Mātariśvan dwells and moves. So much he establishes when he comes near to the sacrifice; then the Brahman, the lower (servant) of the Hotar, sits down in the rite—ready for the ordered work.

या॒व॒त्ऽमा॒त्रम् । उ॒षसः॑ । न । प्रती॑कम् । सु॒ऽप॒र्ण्यः॑ । वस॑ते । मा॒त॒रि॒श्वः॒ । ताव॑त् । द॒धा॒ति॒ । उप॑ । य॒ज्ञम् । आ॒ऽयन् । ब्रा॒ह्म॒णः । होतुः॑ । अव॑रः । नि॒ऽसीद॑न् ॥यावत्मात्रम् । उषसः । न । प्रतीकम् । सुपर्ण्यः । वसते । मातरिश्वः । तावत् । दधाति । उप । यज्ञम् । आयन् । ब्राह्मणः । होतुः । अवरः । निसीदन् ॥yāvat-mātram | uṣasaḥ | na | pratīkam | su-parṇyaḥ | vasate | mātariśvaḥ | tāvat | dadhāti | upa | yajñam | āyan | brāhmaṇaḥ | hotuḥ | avaraḥ | ni-sīdan

यावन्as great as; to the extent that
यावन्:
विशेषण (प्रमाण-निर्देशः) / अधिकरण-सम्बन्धी
TypeAdjective/Indeclinable
Rootयावत् (प्रातिपदिक; यद्-तद्-श्रृंखला) अथवा अव्यय-प्रयोग
मात्रम्measure; extent
मात्रम्:
कर्म (परिमाण-निर्देशः) / सम्बन्ध-उपपद
TypeNoun
Rootमात्र (प्रातिपदिक) < √मा ‘माने’
उषसःof Dawn (Uṣas)
उषसः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootउषस् (प्रातिपदिक) < √उष् ‘दीप्तौ/उष्णे’
like; as
:
सम्बन्धक (उपमा)
TypeIndeclinable
Rootन (निपात)
प्रतीकम्face; appearance; front
प्रतीकम्:
कर्तृ/विषय (उपमेय-निर्देशः)
TypeNoun
Rootप्रतीक (प्रातिपदिक) < प्रति+√इक्/√अञ्च् (मुख/अग्र) (व्युत्पत्तिः परम्परागत)
सुपर्ण्यःthe fair-winged (female bird)
सुपर्ण्यः:
कर्तृ (वसते इत्यस्य) / उपमेय
TypeNoun/Adjective
Rootसुपर्णी (प्रातिपदिक) ‘सु+पर्ण’ (सु-पक्षिणी)
वसतेdwells; abides
वसते:
क्रिया
TypeVerb
Root√वस् (वस निवासे)
मातरिश्वःMātariśvan (a divine being, often connected with wind/fire)
मातरिश्वः:
कर्तृ (वसते इत्यस्य) / विषय
TypeNoun (Proper)
Rootमातरिश्वन् (प्रातिपदिक; देव-नाम)
तावत्so much; to that extent
तावत्:
कर्म (परिमाण-निर्देशः) / सम्बन्ध
TypeAdjective/Indeclinable
Rootतावत् (प्रातिपदिक; तद्-श्रृंखला) अथवा अव्यय-प्रयोग
दधातिplaces; sets; establishes
दधाति:
क्रिया
TypeVerb
Root√धा (धाने/स्थापने)
उपtowards; near
उप:
दिशा/सम्प्रदान-भाव (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootउप (उपसर्ग/अव्यय)
यज्ञम्sacrifice; ritual
यज्ञम्:
कर्म (दधाति इत्यस्य)
TypeNoun
Rootयज्ञ (प्रातिपदिक) < √यज् ‘यागे’
आयन्coming; approaching
आयन्:
कर्तृ-विशेषण (ब्राह्मणः) / क्रियाविशेषण
TypeVerb (Participle)
Root√इ (गत्यर्थ) + आ- (उपसर्ग); ‘आयन्’ = आगच्छन्
ब्राह्मणःthe Brahmin; priest
ब्राह्मणः:
कर्तृ (दधाति/निषीदन् इत्यस्य)
TypeNoun
Rootब्राह्मण (प्रातिपदिक) < ब्रह्मन्
होतुःof the Hotṛ-priest
होतुः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootहोतृ (प्रातिपदिक) < √हु ‘आह्वाने/होमे’
अवरःlower; junior; subordinate
अवरः:
विशेषण (ब्राह्मणः)
TypeAdjective
Rootअवर (प्रातिपदिक)
निषीदन्sitting down; taking a seat
निषीदन्:
कर्तृ-विशेषण (ब्राह्मणः) / क्रियाविशेषण
TypeVerb (Participle)
Root√सद् (उपवेशने) + नि- (उपसर्ग)