HomeRig VedaMandala 10Sukta 73Mantra 10
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 10

Sukta 10.73

Rishi: Likely Gaurivīti Śāktya (traditional Anukramaṇī attribution for RV 10.73; verify against specific śākhā lists)
Devata: Indra
Chandas: Trishtubh (probable; verify)

अश्वादियायेति यद्वदन्त्योजसो जातमुत मन्य एनम् । मन्योरियाय हर्म्येषु तस्थौ यतः प्रजज्ञ इन्द्रो अस्य वेद ॥

अश्वा॑दिया॒येति॒ यद्वद॒न्त्योज॑सो जा॒तमु॒त म॑न्य एनम् । म॒न्योरि॑याय ह॒र्म्येषु॑ तस्थौ॒ यत॑: प्रज॒ज्ञ इन्द्रो॑ अस्य वेद ॥

aśvā́d iyā́ya-íti yád vádanty ójaso jātám utá manye énam | mányor iyā́ya hármyeṣu tasthau yátaḥ prajajñé índro asya veda ||

They say, ‘He came from the Horse’; he was born of might—so I deem him. He came from Force-of-Will (Manyu) and stood in the inner mansions; from where he was born—Indra knows that origin.

अश्वा॑त् । इ॒या॒य॒ । इति॑ । यत् । वद॑न्ति । ओज॑सः । जा॒तम् । उ॒त । म॒न्ये॒ । ए॒न॒म् । म॒न्योः । इ॒या॒य॒ । ह॒र्म्येषु॑ । त॒स्थौ॒ । यतः॑ । प्र॒ऽज॒ज्ञे । इन्द्रः॑ । अ॒स्य॒ । वे॒द॒ ॥अश्वात् । इयाय । इति । यत् । वदन्ति । ओजसः । जातम् । उत । मन्ये । एनम् । मन्योः । इयाय । हर्म्येषु । तस्थौ । यतः । प्रजज्ञे । इन्द्रः । अस्य । वेद ॥aśvāt | iyāya | iti | yat | vadanti | ojasaḥ | jātam | uta | manye | enam | manyoḥ | iyāya | harmyeṣu | tasthau | yataḥ | pra-jajñe | indraḥ | asya | veda

अश्वादियायेतिhe went/has gone (as ‘horse-first/with horses’—contextual epithet)
अश्वादियायेति:
Kartā (क्रियापद) / मुख्यक्रिया
TypeVerb
Rootअश्वादि- (प्रातिपदिक, समास) + √इ (इण्) / √या (या-गत्यर्थ) (पदपाठे: इयाय)
यत्when; that which
यत्:
TypeIndeclinable
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वदन्तिthey speak/say
वदन्ति:
Kartā (क्रिया) — कर्तृ: (ते) जनाः/ऋषयः (अध्याहृत)
TypeVerb
Root√वद् (वदँ व्यक्तायां वाचि)
ओजसःof strength, of might
ओजसः:
सम्बन्ध (Genitive) — ‘of strength/might’
TypeNoun
Rootओजस् (नपुंसकलिङ्ग प्रातिपदिक)
जातम्born; produced
जातम्:
Karma/विशेष्य (एनम् इति) — ‘him as born’
TypeAdjective
Root√जन् (जनीँ प्रादुर्भावे) → जात (कृदन्त)
उतand; also
उत:
TypeIndeclinable
Rootउत (निपात)
मन्येI think; I deem
मन्ये:
Kartā (अहं) — वक्ता
TypeVerb
Root√मन् (मनँ ज्ञाने) / √मन् (मन्यते—मतौ)
एनम्him
एनम्:
Karma
TypePronoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → एनद्-श्रुति
मन्योर्of wrath; of ardor
मन्योर्:
सम्बन्ध (Genitive)
TypeNoun
Rootमन्यु (पुंलिङ्ग प्रातिपदिक)
इयायhe went; he came
इयाय:
Kartā (क्रिया) — कर्ता: (सः/इन्द्रः)
TypeVerb
Root√इ (इण् गतौ) (लिट्)
हर्म्येषुin the houses; in the mansions
हर्म्येषु:
Adhikaraṇa (स्थान)
TypeNoun
Rootहर्म्य (नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग प्रातिपदिक; ‘house, mansion’)
तस्थौhe stood; he remained
तस्थौ:
Kartā (क्रिया)
TypeVerb
Root√स्था (ष्ठा गतिनिवृत्तौ/अवस्थान)
यतःfrom which; whence
यतः:
Apādāna (source) / हेतु
TypeIndeclinable
Rootयतस् (अव्यय/सम्बन्ध-प्रातिपदिक from यद्)
प्रजज्ञेwas born; came forth
प्रजज्ञे:
Kartā (क्रिया) — कर्ता: इन्द्रः
TypeVerb
Root√जन् (जनीँ प्रादुर्भावे) + प्र- (उपसर्ग)
इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
Kartā
TypeNoun
Rootइन्द्र (पुंलिङ्ग प्रातिपदिक)
अस्यof him; of this
अस्य:
सम्बन्ध (Genitive)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वेदknows
वेद:
Kartā (क्रिया)
TypeVerb
Root√विद् (विदँ ज्ञाने)