HomeRig VedaMandala 10Sukta 69Mantra 12
Previous Mantra

Mantra 12

Sukta 10.69

Rishi: Vādhryaśva
Devata: Agni (Vṛtrahan)
Chandas: Triṣṭubh

अयमग्निर्वध्र्यश्वस्य वृत्रहा सनकात्प्रेद्धो नमसोपवाक्यः । स नो अजामीँरुत वा विजामीनभि तिष्ठ शर्धतो वाध्र्यश्व ॥

अ॒यम॒ग्निर्व॑ध्र्य॒श्वस्य॑ वृत्र॒हा स॑न॒कात्प्रेद्धो॒ नम॑सोपवा॒क्य॑: । स नो॒ अजा॑मीँरु॒त वा॒ विजा॑मीन॒भि ति॑ष्ठ॒ शर्ध॑तो वाध्र्यश्व ॥

ayám agnír vadhryaśvásya vṛtrahā́ sanakā́t préddho námasopavā́kyaḥ | sá no ajā́mīṃr utá vā́ vijā́mīn abhí tíṣṭha śárdhato vādhryaśva ||

This Agni of Vādhryaśva is the slayer of the Enveloper; from of old he is kindled, invoked by obeisance and inward call. Let him stand over us against the near and the far adversaries, against the pressing hordes, O Vādhryaśva.

अ॒यम् । अ॒ग्निः । व॒ध्रि॒ऽअ॒श्वस्य॑ । वृ॒त्र॒ऽहा । स॒न॒कात् । प्रऽइ॑द्धः । नम॑सा । उ॒प॒ऽवा॒क्यः॑ । सः । नः॒ । अजा॑मीन् । उ॒त । वा॒ । विऽजा॑मीन् । अ॒भि । ति॒ष्ठ॒ । शर्ध॑तः । वा॒ध्रि॒ऽअ॒श्व॒ ॥अयम् । अग्निः । वध्रिअश्वस्य । वृत्रहा । सनकात् । प्रइद्धः । नमसा । उपवाक्यः । सः । नः । अजामीन् । उत । वा । विजामीन् । अभि । तिष्ठ । शर्धतः । वाध्रिअश्व ॥ayam | agniḥ | vadhri-aśvasya | vṛtra-hā | sanakāt | pra-iddhaḥ | namasā | upa-vākyaḥ | saḥ | naḥ | ajāmīn | uta | vā | vi-jāmīn | abhi | tiṣṭha | śardhataḥ | vādhri-aśva

अयम्this
अयम्:
विशेषणम् (अग्निः इत्यस्य)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अग्निःAgni (fire-god)
अग्निः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअग्नि- (प्रातिपदिक)
वध्र्यश्वस्यof Vadhryaśva
वध्र्यश्वस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी) — ‘of Vadhryaśva’
TypeNoun (proper/epithet)
Rootवध्र्यश्व- (प्रातिपदिक; नाम)
वृत्रहाVṛtra-slayer
वृत्रहा:
कर्तृ-विशेषणम् (अग्निः) अथवा समानााधिकरणम्
TypeNoun/Adjective (epithet)
Rootवृत्रहन्- (प्रातिपदिक; ‘वृत्र’ + √हन्)
सनकात्from of old, since ancient times
सनकात्:
अपादान (काल-निमित्तम्)
TypeIndeclinable (ablatival adverb)
Rootसनक- (प्रातिपदिक; अव्ययीभावे तद्धितार्थः ‘from of old’)
प्रforth, forward
प्र:
क्रियाविशेषणम् (इद्धः इत्यस्य) / उपसर्गः
TypeIndeclinable (preverb)
Rootप्र (उपसर्ग)
इद्धःkindled, enkindled
इद्धः:
कर्तृ-विशेषणम् (अग्निः) / भाववाचकः ‘kindled’
TypeParticiple (past passive)
Root√इन्ध् (दीप्तौ) → इद्ध (क्त-प्रत्ययान्त)
नमसाwith reverence, by homage
नमसा:
करण
TypeNoun
Rootनमस्- (प्रातिपदिक)
उपवाक्यःto be invoked/ addressed with an invocation
उपवाक्यः:
कर्तृ-विशेषणम् (अग्निः) / समानााधिकरणम्
TypeAdjective/Noun
Rootउपवाक्य- (प्रातिपदिक; ‘invocation/address’)
सःhe
सः:
कर्तृ (अनुवृत्तः ‘अग्निः’)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
नःfor us, to us
नः:
सम्प्रदान (हितार्थे) / सम्बन्ध
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
अजामीन्non-kin, strangers
अजामीन्:
कर्म (रक्ष/जय-भावे निहितक्रिया) / विशेष्यं ‘(foes)’
TypeAdjective
Rootअजामि- (प्रातिपदिक; ‘not of the same mother/line’)
उतand also
उत:
समुच्चय/विकल्प-निपातः
TypeIndeclinable
Rootउत (निपात)
वाor
वा:
विकल्पार्थकः
TypeIndeclinable
Rootवा (निपात)
विजामीन्of alien lineage, outsiders
विजामीन्:
कर्म (अजामीन् इत्यस्य समुच्चयः) / विशेष्यं ‘(foes)’
TypeAdjective
Rootविजामि- (प्रातिपदिक; ‘of different stock/lineage’)
अभिtowards, against, over
अभि:
क्रियाविशेषणम् (तिष्ठ) / उपसर्गः
TypeIndeclinable (preverb/adverb)
Rootअभि (उपसर्ग/अव्यय)
तिष्ठstand! take your stand!
तिष्ठ:
क्रिया (आज्ञा) — कर्ता: त्वम् (अग्ने)
TypeVerb
Root√स्था (तिष्ठति) — लोट्
शर्धतःof the attacking host
शर्धतः:
सम्बन्ध (षष्ठी) — ‘of the assailing host’
TypeNoun/Adjective (present participial stem used substantively)
Rootशर्धत्- (प्रातिपदिक; ‘hostile troop/assailing band’)
वाध्र्यश्वO Vādhryaśva (epithet/name)
वाध्र्यश्व:
सम्बोधन (आह्वानम्)
TypeNoun (vocative epithet)
Rootवाध्र्यश्व- (प्रातिपदिक; सम्बोधन-नाम)