HomeRig VedaMandala 10Sukta 62Mantra 11
Previous Mantra

Mantra 11

Sukta 10.62

Rishi: Aṅgiras-tradition seers (hymn-context)
Devata: Sūrya (truth-light) and the gods supporting the sacrificer; Dakṣiṇā as operative power
Chandas: Triṣṭubh (probable)

सहस्रदा ग्रामणीर्मा रिषन्मनुः सूर्येणास्य यतमानैतु दक्षिणा । सावर्णेर्देवाः प्र तिरन्त्वायुर्यस्मिन्नश्रान्ता असनाम वाजम् ॥

स॒ह॒स्र॒दा ग्रा॑म॒णीर्मा रि॑ष॒न्मनु॒: सूर्ये॑णास्य॒ यत॑मानैतु॒ दक्षि॑णा । साव॑र्णेर्दे॒वाः प्र ति॑र॒न्त्वायु॒र्यस्मि॒न्नश्रा॑न्ता॒ अस॑नाम॒ वाज॑म् ॥

sahasra-dā́ grāma-nī́r mā́ riṣan mánur sū́ryeṇāsya yátamānaitu dákṣiṇā | sāvarṇer devā́ḥ prá tirantv ā́yur yásminn aśrā́ntā asanā́ma vā́jam ||

Let the thousand-giving leader of the people, this Manu, not be harmed; let his dakṣiṇā come forward striving with the Sun. May the gods of Sāvarṇya extend his life-force, in which, unwearied, we may win the plenitude of power (vāja).

स॒ह॒स्र॒ऽदाः । ग्रा॒म॒ऽनीः । मा । रि॒ष॒त् । मनुः॑ । सूर्ये॑ण । अ॒स्य॒ । यत॑माना । ए॒तु॒ । दक्षि॑णा । साव॑र्णेः । दे॒वाः । प्र । ति॒र॒न्तु॒ । आयुः॑ । यस्मि॑न् । अस्रा॑न्ताः । अस॑नाम । वाज॑म् ॥सहस्रदाः । ग्रामनीः । मा । रिषत् । मनुः । सूर्येण । अस्य । यतमाना । एतु । दक्षिणा । सावर्णेः । देवाः । प्र । तिरन्तु । आयुः । यस्मिन् । अस्रान्ताः । असनाम । वाजम् ॥sahasra-dāḥ | grāma-nīḥ | mā | riṣat | manuḥ | sūryeṇa | asya | yatamānā | etu | dakṣiṇā | sāvarṇeḥ | devāḥ | pra | tirantu | āyuḥ | yasmin | asrāntāḥ | asanāma | vājam

सहस्रदाa thousandfold; in a thousand ways/times
सहस्रदा:
विशेषण (अधिकारण-भावः: ‘सहस्रधा/सहस्रवारम्’)
TypeAdjective
Rootसहस्र (संख्या-प्रातिपदिक) + दा (प्रत्यय/तद्धित) → सहस्रदा
ग्रामणीःthe clan-leader, troop-leader
ग्रामणीः:
कर्तृ (आशीर्वाद-वाक्ये संबन्धः) / सम्बोधन-प्रायः
TypeNoun
Rootग्रामणी (प्रातिपदिक; ग्राम-नी ‘ग्रामस्य नेता’)
माdo not
मा:
क्रियानिषेध-सम्बन्धः
TypeIndeclinable
Rootमा (निषेध-अव्यय) + (आशीर्लिङ्/लोट्-प्रयोगेषु)
रिषत्may he not be harmed; let him not perish
रिषत्:
क्रिया (कर्तृ: ग्रामणीः)
TypeVerb
Rootरिष् (धातु; हिंसायाम्/क्षतौ)
मनुःManu; the ancestral man
मनुः:
कर्तृ/सम्बन्ध-निर्देशः (ग्रामणीः मनुः—‘मनु-सम्बद्धः’)
TypeNoun
Rootमनु (प्रातिपदिक; आदिपुरुष/मानव-प्रजापति)
सूर्येणwith/by the Sun
सूर्येण:
करण
TypeNoun
Rootसूर्य (प्रातिपदिक)
अस्यof him/this
अस्य:
सम्बन्ध (genitive)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → अस्य
यतमानःstriving, exerting
यतमानः:
कर्तृ (एतु इत्यस्य) / विशेषण
TypeVerb (Participle)
Rootयत् (धातु; प्रयत्न/यत्न) + शानच् (वर्तमान-कृदन्त) → यतमान
एतुlet (him) go/come
एतु:
क्रिया
TypeVerb
Rootइ (धातु; गत्यर्थ)
दक्षिणाthe sacrificial fee; gift
दक्षिणा:
कर्तृ (एतु इत्यस्य) / विषयः (आशीर्वाद: ‘दक्षिणा एतु’)
TypeNoun
Rootदक्षिणा (प्रातिपदिक; दक्षिणा ‘दान/पुरस्कार’)
सावर्णेःof Sāvarṇi
सावर्णेः:
सम्बन्ध (genitive) — ‘सावर्णेः देवाः’
TypeNoun
Rootसावर्णि (प्रातिपदिक; ‘सवर्णस्य अपत्यं/सम्बन्धः’)
देवाःthe gods
देवाः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
प्रforth; forward
प्र:
क्रियाविशेषण (तिरन्तु इत्यस्य)
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग/अव्यय)
तिरन्तुlet them carry across; let them overcome
तिरन्तु:
क्रिया
TypeVerb
Rootतॄ/तॄ (धातु; तरणे/अतिक्रमे) → तिरति (वेदे)
आयुःlife; lifespan
आयुः:
कर्म
TypeNoun
Rootआयुस् (प्रातिपदिक)
यस्मिन्in whom; wherein
यस्मिन्:
अधिकरण
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम) → यस्मिन्
अश्रान्ताःunwearied, untiring
अश्रान्ताः:
कर्तृ (असनाम इत्यस्य) / विशेषण
TypeAdjective
Rootअ-श्रान्त (प्रातिपदिक; श्रम् ‘थकान’ + नञ्)
असनामwe won; we attained
असनाम:
क्रिया
TypeVerb
Rootअस् (धातु; प्रापणे/भवने) — वेदिक रूप ‘असनाम’ (असन् + आम्/म)
वाजम्prize; strength; booty (victory-gain)
वाजम्:
कर्म
TypeNoun
Rootवाज (प्रातिपदिक)