Mantra 7
Sukta 10.58
Devata: Apas & Oṣadhayaḥ as healing powers; functionally the recalling power of mind through life-forces
Chandas: अनुष्टुभ् (approx.)
Samhita Patha (Devanagari)
यत्ते अपो यदोषधीर्मनो जगाम दूरकम् । तत्त आ वर्तयामसीह क्षयाय जीवसे ॥
Samhita Patha (IAST)
यत्ते॑ अ॒पो यदोष॑धी॒र्मनो॑ ज॒गाम॑ दूर॒कम् । तत्त॒ आ व॑र्तयामसी॒ह क्षया॑य जी॒वसे॑ ॥
Transliteration
yát te apó yád oṣádhīr máno jagā́ma dūrákam | tát te ā́ vartayāmasīhá kṣáyāya jīváse ||
Translation
Whatever in you—your mind—has gone far away into the Waters and into the Plants, that we turn back to you here, for your settled dwelling and for your living.
Padapatha (Word Analysis)
यत् । ते॒ । अ॒पः । यत् । ओष॑धीः । मनः॑ । ज॒गाम॑ । दूर॒कम् । तत् । ते॒ । आ । व॒र्त॒या॒म॒सि॒ । इ॒ह । क्षया॑य । जी॒वसे॑ ॥यत् । ते । अपः । यत् । ओषधीः । मनः । जगाम । दूरकम् । तत् । ते । आ । वर्तयामसि । इह । क्षयाय । जीवसे ॥yat | te | apaḥ | yat | oṣadhīḥ | manaḥ | jagāma | dūrakam | tat | te | ā | vartayāmas i | iha | kṣayāya | jīvase
Word by Word
यत्whatever / that which
यत्:
Karma (यद्-सम्बन्धेन ‘यत् … तत्’)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) / यद्-शब्द
तेof you / your
ते:
Sambandha (genitive possessor)
TypePronoun
Rootत्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अपःwaters
अपः:
Kartā (यद्-सम्बन्धेन ‘यत् … जगाम’)
TypeNoun
Rootअप् (स्त्रीलिङ्ग प्रातिपदिक)
यत्whatever / that which
यत्:
Karma (यद्-सम्बन्धेन ‘यत् … जगाम’)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
ओषधीःplants, herbs
ओषधीः:
Karma (जगाम इत्यस्य)
TypeNoun
Rootओषधि (स्त्रीलिङ्ग प्रातिपदिक)
मनःmind
मनः:
Kartā (जगाम इत्यस्य)
TypeNoun
Rootमनस् (नपुंसकलिङ्ग प्रातिपदिक)
जगामhas gone / went
जगाम:
Kriyā
TypeVerb
Root√गम् (गच्छति)
दूरकम्far away
दूरकम्:
Adhikaraṇa (गमनस्य देश/गन्तव्य-निर्देशः)
TypeAdjective (used adverbially)
Rootदूरक (प्रातिपदिक; ‘दूर’ + क-प्रत्यय)
तत्that
तत्:
Karma (आवर्तयामसि इत्यस्य)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
तेto you / for you
ते:
Sampradāna (यस्यार्थे/यस्य प्रति)
TypePronoun
Rootत्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
आback, towards (hither)
आ:
— (क्रियाविशेषकः)
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/निपात)
वर्तयामसिwe cause to return / we bring back
वर्तयामसि:
Kriyā
TypeVerb
Root√वृत्/√वर्त् (वर्तते/वर्तयति) + णिच् (causative)
इहhere
इह:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
क्षयायfor home, for dwelling
क्षयाय:
Sampradāna / Prayojana (उद्देश्यः: ‘for dwelling/home’)
TypeNoun
Rootक्षय (पुंलिङ्ग प्रातिपदिक; ‘dwelling, home’)
जीवसेto live, for living
जीवसे:
Prayojana (उद्देश्यः)
TypeVerbal noun / Infinitive
Root√जीव् (जीवति) → जीवस्/जीवसे (वैदिके दातिवत् infinitive)