Mantra 5
Sukta 10.58
Devata: मनस्/प्राण-सम्बन्धी देवशक्ति (restoration of the mind); implicitly the healing/recalling power invoked by the speaker
Chandas: अनुष्टुभ् (approx.; 8+8+8+8 with refrain-like cadence)
Samhita Patha (Devanagari)
यत्ते समुद्रमर्णवं मनो जगाम दूरकम् । तत्त आ वर्तयामसीह क्षयाय जीवसे ॥
Samhita Patha (IAST)
यत्ते॑ समु॒द्रम॑र्ण॒वं मनो॑ ज॒गाम॑ दूर॒कम् । तत्त॒ आ व॑र्तयामसी॒ह क्षया॑य जी॒वसे॑ ॥
Transliteration
yát te samudrám arṇavám máno jagā́ma dūrákam | tát te ā́ vartayāmasīhá kṣáyāya jīváse ||
Translation
Whatever in you—your mind—has gone far away into the oceanic surge of the Inconscient, that we turn back to you here, for your settled dwelling and for your living.
Padapatha (Word Analysis)
यत् । ते॒ । स॒मु॒द्रम् । अ॒र्ण॒वम् । मनः॑ । ज॒गाम॑ । दूर॒कम् । तत् । ते॒ । आ । व॒र्त॒या॒म॒सि॒ । इ॒ह । क्षया॑य । जी॒वसे॑ ॥यत् । ते । समुद्रम् । अर्णवम् । मनः । जगाम । दूरकम् । तत् । ते । आ । वर्तयामसि । इह । क्षयाय । जीवसे ॥yat | te | samudram | arṇavam | manaḥ | jagāma | dūrakam | tat | te | ā | vartayāmas i | iha | kṣayāya | jīvase
Word by Word
यत्when/that which
यत्:
—
TypeIndeclinable
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) अथवा यद्-सम्बन्धी अव्यय
तेof you; your
ते:
सम्बन्ध (Genitive) / अधिकरण-सम्बन्ध
TypePronoun
Rootत्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
समुद्रम्ocean
समुद्रम्:
कर्म
TypeNoun
Rootसमुद्र (प्रातिपदिक)
अर्णवम्flood; billowy sea
अर्णवम्:
कर्म (समुद्रम् इत्यस्य सह) / विशेषण
TypeNoun/Adjective
Rootअर्णव (प्रातिपदिक)
मनःmind
मनः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
जगामwent; has gone
जगाम:
क्रिया
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
दूरकम्far away
दूरकम्:
अधिकरण (गमनस्य देश/दिशा-निर्देशः) / क्रियाविशेषण
TypeAdjective/Adverbial
Rootदूरक (प्रातिपदिक; ‘दूर’ से)
तत्that (it)
तत्:
कर्म (वर्तयामसि इत्यस्य)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
तेto you; for you
ते:
सम्प्रदान
TypePronoun
Rootत्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
आback; hither
आ:
—
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/अव्यय)
वर्तयामसिwe bring back; we cause to return
वर्तयामसि:
क्रिया
TypeVerb
Rootवृत्/वर्त् (धातु; causative sense ‘to cause to turn/return’)
इहhere
इह:
अधिकरण
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
क्षयायfor dwelling; for home
क्षयाय:
सम्प्रदान (उद्देश्य/प्रयोजन)
TypeNoun
Rootक्षय (प्रातिपदिक)
जीवसेto live
जीवसे:
सम्प्रदान/प्रयोजन
TypeVerb (non-finite)
Rootजीव् (धातु) → जीवस्/जीवसे (इन्फिनिटिवल/दातिव-प्रयोगः)