Mantra 11
Sukta 10.58
Devata: Recall from parāvat (remoteness) to iha (here)
Chandas: अनुष्टुभ् (approx.)
Samhita Patha (Devanagari)
यत्ते पराः परावतो मनो जगाम दूरकम् । तत्त आ वर्तयामसीह क्षयाय जीवसे ॥
Samhita Patha (IAST)
यत्ते॒ परा॑: परा॒वतो॒ मनो॑ ज॒गाम॑ दूर॒कम् । तत्त॒ आ व॑र्तयामसी॒ह क्षया॑य जी॒वसे॑ ॥
Transliteration
yát te parā́ḥ parāváto máno jagā́ma dūrákam | tát te ā́ vartayāmasīhá kṣáyāya jīváse ||
Translation
Whatever in you—your mind—has gone far away to the farther regions beyond, that we turn back to you here, for your settled dwelling and for your living.
Padapatha (Word Analysis)
यत् । ते॒ । पराः॑ । प॒रा॒ऽवतः॑ । मनः॑ । ज॒गाम॑ । दूर॒कम् । तत् । ते॒ । आ । व॒र्त॒या॒म॒सि॒ । इ॒ह । क्षया॑य । जी॒वसे॑ ॥यत् । ते । पराः । परावतः । मनः । जगाम । दूरकम् । तत् । ते । आ । वर्तयामसि । इह । क्षयाय । जीवसे ॥yat | te | parāḥ | parāvataḥ | manaḥ | jagāma | dūrakam | tat | te | ā | vartayāmasi | iha | kṣayāya | jīvase
Word by Word
यत्that which / whatever
यत्:
Karma (यत् = ‘यद्…तद्’ सम्बन्धे, ‘यत्’ इत्यस्य विषयः)
TypePronoun (relative) / Indeclinable-like usage
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) / यद्-शब्द
तेof you / your
ते:
Sambandha (genitive possessor)
TypePronoun
Rootत्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
पराःaway, forth
पराः:
Adhikaraṇa (गत्यर्थे क्रियाविशेषणम्)
TypeIndeclinable (adverbial) / Particle
Rootपरा (अव्यय/उपसर्ग-प्रातिपदिक; ‘परा’ = away, forth)
परावतःfrom afar / from a distant place
परावतः:
Apādāna (source: ‘from far away’)
TypeNoun (locative of place) / Adverbial
Rootपरावत् (प्रातिपदिक; ‘far away, distant region’)
मनःmind
मनः:
Kartā (agent of ‘went’)
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
जगामhas gone / went
जगाम:
Kriyā (मुख्यक्रिया)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
दूरकम्far away
दूरकम्:
Karma (goal/extent: ‘to far away’)
TypeAdjective (used adverbially) / Noun-like
Rootदूरक (प्रातिपदिक; ‘far, distant’)
तत्that
तत्:
Karma (यत्-सम्बन्धेन ‘that (mind)’)
TypePronoun (correlative)
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
तेto you / for you
ते:
Sampradāna (recipient: ‘for you/to you’)
TypePronoun
Rootत्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
आback, towards
आ:
Kriyā-viśeṣaṇa (directional to verb ‘वर्तयामसि’)
TypePreverb / Indeclinable
Rootआ (उपसर्ग/अव्यय)
वर्तयामसिwe cause to return / we bring back
वर्तयामसि:
Kriyā (मुख्यक्रिया)
TypeVerb
Rootवृत्/वर्त् (धातु; causative sense ‘to cause to turn/return’)
इहhere
इह:
Adhikaraṇa (location: ‘here’)
TypeIndeclinable (adverb)
Rootइह (अव्यय)
क्षयायfor a home / for abiding
क्षयाय:
Sampradāna / Prayojana (purpose: ‘for dwelling/abiding’)
TypeNoun
Rootक्षय (प्रातिपदिक; ‘dwelling, home; abiding’)
जीवसेfor life / to live
जीवसे:
Prayojana (purpose)
TypeNoun (infinitival dative-like usage)
Rootजीवस्/जीव (प्रातिपदिक; ‘life, living’)