Mantra 10
Sukta 10.58
Devata: Recollection power against dispersion into jagat (becoming)
Chandas: अनुष्टुभ् (approx.)
Samhita Patha (Devanagari)
यत्ते विश्वमिदं जगन्मनो जगाम दूरकम् । तत्त आ वर्तयामसीह क्षयाय जीवसे ॥
Samhita Patha (IAST)
यत्ते॒ विश्व॑मि॒दं जग॒न्मनो॑ ज॒गाम॑ दूर॒कम् । तत्त॒ आ व॑र्तयामसी॒ह क्षया॑य जी॒वसे॑ ॥
Transliteration
yát te víśvam idáṃ jágan máno jagā́ma dūrákam | tát te ā́ vartayāmasīhá kṣáyāya jīváse ||
Translation
Whatever in you—your mind—has gone far away into this entire moving world, that we turn back to you here, for your settled dwelling and for your living.
Padapatha (Word Analysis)
यत् । ते॒ । विश्व॑म् । इ॒दम् । जग॑त् । मनः॑ । ज॒गाम॑ । दूर॒कम् । तत् । ते॒ । आ । व॒र्त॒या॒म॒सि॒ । इ॒ह । क्षया॑य । जी॒वसे॑ ॥यत् । ते । विश्वम् । इदम् । जगत् । मनः । जगाम । दूरकम् । तत् । ते । आ । वर्तयामसि । इह । क्षयाय । जीवसे ॥yat | te | viśvam | idam | jagat | manaḥ | jagāma | dūrakam | tat | te | ā | vartayāmas i | iha | kṣayāya | jīvase
Word by Word
यत्which/that (relative)
यत्:
Karma (यत् = ‘that which’ as object of जगाम)
TypePronoun (relative)
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) / यद्-शब्द
तेof you/your
ते:
Sambandha (possessor)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
विश्वम्all, entire
विश्वम्:
Karma (object: ‘all’)
TypeAdjective (used substantively)
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
इदम्this
इदम्:
Karma (in apposition to विश्वम्)
TypePronoun (demonstrative)
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
जगत्the moving world, creation
जगत्:
Karma (in apposition: ‘this moving world’)
TypeNoun
Rootजगत् (प्रातिपदिक; from √गम् with -त्, ‘moving’)
मनःmind
मनः:
Kartā (subject of जगाम)
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
जगामwent, has gone
जगाम:
Kriyā (went/has gone)
TypeVerb
Root√गम् (गच्छति)
दूरकम्far away
दूरकम्:
Adhikaraṇa/Desha (goal/extent: far away)
TypeAdjective (used adverbially)
Rootदूरक (प्रातिपदिक; ‘far’ with -क)
तत्that
तत्:
Karma (object of आवर्तयामसि: ‘that’ = the departed mind/all this)
TypePronoun (demonstrative)
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
तेto you/for you
ते:
Sampradāna (recipient)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
आback, towards (as preverb)
आ:
— (verbal prefix)
TypeIndeclinable (preverb)
Rootआ (उपसर्ग/निपात)
वर्तयामसिwe turn back, we bring back
वर्तयामसि:
Kriyā (we cause to return)
TypeVerb
Root√वृत् / √वर्त् (causative stem वर्तय-)
इहhere
इह:
Adhikaraṇa (location)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
क्षयायfor dwelling, for home/abode
क्षयाय:
Sampradāna/Prayojana (for abiding/dwelling)
TypeNoun
Rootक्षय (प्रातिपदिक)
जीवसेto live
जीवसे:
Prayojana (purpose)
TypeVerb (infinitival form)
Root√जीव् (जीवति)