Mantra 2
Sukta 10.57
Devata: Yajña as a divine connective power (with the gods collectively as field)
Samhita Patha (Devanagari)
यो यज्ञस्य प्रसाधनस्तन्तुर्देवेष्वाततः । तमाहुतं नशीमहि ॥
Samhita Patha (IAST)
यो य॒ज्ञस्य॑ प्र॒साध॑न॒स्तन्तु॑र्दे॒वेष्वात॑तः । तमाहु॑तं नशीमहि ॥
Transliteration
yó yajñásya prasā́dhanas tántur devéṣv ā́tataḥ | tám ā́hutam naśīmahi ||
Translation
That thread of the sacrifice which is its true accomplishing, stretched out among the gods—may we reach and possess that which is well-offered.
Padapatha (Word Analysis)
यः । य॒ज्ञस्य॑ । प्र॒ऽसाध॑नः । तन्तुः॑ । दे॒वेषु॑ । आऽत॑तः । तम् । आऽहु॑तम् । न॒शी॒म॒हि॒ ॥यः । यज्ञस्य । प्रसाधनः । तन्तुः । देवेषु । आततः । तम् । आहुतम् । नशीमहि ॥yaḥ | yajñasya | pra-sādhanaḥ | tantuḥ | deveṣu | ātataḥ | tam | āhutam | naśīmahi
Word by Word
यःwho (he who)
यः:
कर्तृ (सम्बन्ध-उपवाक्ये) / विशेष्यः
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
यज्ञस्यof the sacrifice
यज्ञस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी) — ‘of the sacrifice’
TypeNoun
Rootयज्ञ (प्रातिपदिक) < √यज्
प्रसाधनःthe accomplisher/arranger (equipment)
प्रसाधनः:
कर्तृ/विशेषण (यः इत्यस्य) — ‘the accomplisher/arranger’
TypeNoun
Rootप्रसाधन (प्रातिपदिक) < प्र-√साध् + ल्युट् (करण/साधनार्थ) अथवा ‘प्रसाधन’ = ‘सज्जीकरण/साधन’
तन्तुःthe thread, warp (line)
तन्तुः:
कर्तृ/विशेष्य (यः इत्यस्य) — apposition
TypeNoun
Rootतन्तु (प्रातिपदिक) < √तन् (तान/विस्तार)
देवेषुamong the gods
देवेषु:
अधिकरण (locative) — ‘among/in the gods’
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक) < √दिव्
आततःstretched out, extended
आततः:
विशेषण (तन्तुः इत्यस्य) / कर्मणि-भावः
TypeParticiple (adjectival) / Kṛdanta
Rootआ-√तन् (तान/विस्तार) + क्त (भूतकृदन्त) → ‘आतत’
तम्him
तम्:
कर्म (नशीमहि इत्यस्य) — ‘him’
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
आहुतम्invoked; offered (as oblation)
आहुतम्:
कर्म-विशेषण (तम् इत्यस्य) — ‘as invoked/offered’
TypePast passive participle / Kṛdanta
Rootआ-√हु (ह्वान/आह्वान/हवन) + क्त → ‘आहुत’
नशीमहिwe attain; we would reach
नशीमहि:
क्रिया (मुख्यवाक्ये) — ‘we attain/seek to reach’
TypeVerb
Root√नश् (प्राप्/अश्नुते/नश् ‘to reach, attain’)