HomeRig VedaMandala 10Sukta 53Mantra 11
Previous Mantra

Mantra 11

Sukta 10.53

Rishi: Agni/Hotṛ-centered cycle (speaker representing the sacrificers seeking the true Hotṛ/Agni)
Devata: Creative feminine powers (yoṣāḥ) and the inner Speech/Tongue; the mastering force (śās) enabling victory
Chandas: Trishtubh (probable; requires metrical verification)

गर्भे योषामदधुर्वत्समासन्यपीच्येन मनसोत जिह्वया । स विश्वाहा सुमना योग्या अभि सिषासनिर्वनते कार इज्जितिम् ॥

गर्भे॒ योषा॒मद॑धुर्व॒त्समा॒सन्य॑पी॒च्ये॑न॒ मन॑सो॒त जि॒ह्वया॑ । स वि॒श्वाहा॑ सु॒मना॑ यो॒ग्या अ॒भि सि॑षा॒सनि॑र्वनते का॒र इज्जिति॑म् ॥

gárbhe yóṣām ádadhuḥ vatsám āsáni apī́cyena mánasot́a jihváyā | sá viśvā́hā su-mánā yógyā abhí sasāsánir vanate kārá íj jítim ||

In the womb of the maidens they placed the calf, seated there by the inward mind and by the tongue. He, ever, with a happy mind, fit for union, wins by his mastering impulse the victory through the act of making.

गर्भे॑ । योषा॑म् । अद॑धुः । व॒त्सम् । आ॒सनि॑ । अ॒पी॒च्ये॑न । मन॑सा । उ॒त । जि॒ह्वया॑ । सः । वि॒श्वाहा॑ । सु॒ऽमनाः॑ । यो॒ग्याः । अ॒भि । स॒सा॒सनिः॑ । व॒न॒ते॒ । का॒रः । इत् । जिति॑म् ॥गर्भे । योषाम् । अदधुः । वत्सम् । आसनि । अपीच्येन । मनसा । उत । जिह्वया । सः । विश्वाहा । सुमनाः । योग्याः । अभि । ससासनिः । वनते । कारः । इत् । जितिम् ॥garbhe | yoṣām | adadhuḥ | vatsam | āsani | apīcyena | manasā | uta | jihvayā | saḥ | viśvāhā | su-manāḥ | yogyāḥ | abhi | sasāsaniḥ | vanate | kāraḥ | it | jitim

गर्भेin the womb
गर्भे:
अधिकारण
TypeNoun
Rootगर्भ (प्रातिपदिक)
योषाम्of the women
योषाम्:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootयोषा (प्रातिपदिक)
अदधुःthey placed/put
अदधुः:
क्रिया
TypeVerb
Rootधा (धातु) < दधाति
वत्सम्the calf/child
वत्सम्:
कर्म
TypeNoun
Rootवत्स (प्रातिपदिक)
towards; into
:
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/निपात)
असन्they were; they sat/abode
असन्:
क्रिया
TypeVerb
Rootअस् (धातु) < अस्ति
यपीच्येनwith the inward/hidden (faculty)
यपीच्येन:
करण
TypeAdjective
Rootयपीच्य (प्रातिपदिक; ‘आन्तरिक/गुप्त/अन्तःस्थ’ इत्यर्थे)
मनसाwith the mind
मनसा:
करण
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
उतand; also
उत:
TypeIndeclinable
Rootउत (निपात)
जिह्वयाwith the tongue
जिह्वया:
करण
TypeNoun
Rootजिह्वा (प्रातिपदिक)
he
:
कर्तृ
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
विश्वाहाall day long; always
विश्वाहा:
अधिकारण
TypeIndeclinable
Rootविश्वाह (अव्ययीभाव; विश्व + अह)
सुमनाwell-minded; benevolent
सुमना:
कर्तृ (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसुमनस् (प्रातिपदिक)
योग्याःfit/apt (ones)
योग्याः:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootयोग्य (प्रातिपदिक)
अभिtowards; upon
अभि:
TypeIndeclinable
Rootअभि (उपसर्ग/अव्यय)
सिषासन्wishing to instruct/command
सिषासन्:
कर्तृ (क्रियाविशेषण/भाव)
TypeVerb (participle)
Rootशास् (धातु) — desiderative stem सि-षा-स- (सिषास-)
इःgoes
इः:
क्रिया
TypeVerb
Rootइ (धातु) < एति
वनतेwins; obtains
वनते:
क्रिया
TypeVerb
Rootवन् (धातु) < वनुते
कारःthe singer/poet; the doer
कारः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootकार (प्रातिपदिक)
इत्indeed; just
इत्:
TypeIndeclinable
Rootइत् (निपात)
जितिम्victory; conquest
जितिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootजिति (प्रातिपदिक; √जि ‘to conquer’ से भाव/फल)